Literatura pogranicza kulturowego, w której wzajemne oddziaływanie języków i tradycji prowadzi do powstawania unikatowych modeli myślenia artystycznego, stanowi szczególną przestrzeń interpretacji rzeczywistości oraz najważniejszych problemów nurtujących współczesne społeczeństwo.
Polscy pisarze związani z Podolem wschodnim stanowią istotną część wspólnego ukraińsko-polskiego dziedzictwa kulturowego. Analiza dorobku ponad trzydziestu związanych z obecnym terenem obwodu winnickiego, posiadających polskie korzenie, pozwala stwierdzić, że jedynie nieliczni z nich doczekali się zainteresowania tłumaczy, dzięki czemu ich utwory są dziś dostępne w języku ukraińskim.
Jedną z takich postaci jest Stefan Witwicki (1801–1847) – poeta i publicysta urodzony we wsi Janów (Іванів) w obwodzie winnickim. Po upadku powstania listopadowego w latach 1830–1831 Witwicki wyemigrował za granicę, gdzie nawiązał bliskie kontakty z Adamem Mickiewiczem. Wczesna twórczość Witwickiego pozostawała pod wyraźnym wpływem poezji Mickiewicza, natomiast późniejsze utwory cechowały się większą samodzielnością i oryginalnością artystyczną. Do wiersza Żądanie muzykę skomponował Fryderyk Chopin, co w znacznym stopniu przyczyniło się do popularyzacji twórczości poety.
Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje liryka inspirowana poezją ludową, wzbogacona elementami folkloru i motywami religijnymi, która pozostawiła trwały ślad w literaturze polskiej. W latach 1824–1942 ukazało się niemal dziesięć tomów jego utworów, natomiast ukraińskie przekłady trzech wierszy – Wędrówka, Żądanie oraz Do polskiej sosny na obczyźnie – zostały opublikowane w Antologii poezji polskiej.
Kolejnym twórcą zasługującym na uwagę jest Leonard Sowiński (1831–1887) – poeta, dramaturg i historyk literatury, urodzony we wsi Berezna (obecnie na terenie obwodu chmielnickiego). Był jednym z najważniejszych popularyzatorów twórczości Tarasa Szewczenki w środowisku polskim oraz swoistym pomostem między kulturą polską i ukraińską. Jego działalność poetycka, translatorska i naukowa, a zwłaszcza dramat Na Ukrainie, została wysoko oceniona przez Iwana Frankę, który pisał: „Dla nas, Ukraińców, Sowiński jest i pozostanie jedną z najbardziej sympatycznych postaci na polskim Parnasie”. W Antologii poezji polskiej odnaleźć można również trzy jego utwory poetyckie.
Aleksy Pawliuk, fot. https://polskabibliotekamuzyczna.pl; 25 czerwca 2026 r.
Leave a Reply