Lwów po rusku (ukraińsku: Red.) Lwiw, niem. Lemberg. lać. Leopolis do r. 1772 stolica Województwa ruskiego i Rusi Czerwonej, następnie stolica b. Królestwa Galicji i Lodomerii, jest obecnie (od r. 1921) miastem stołecznem Województwa Lwowskiego. Wzniesiony 311,8 m nad poziom morza liczy po przyłączeniu gmin podmiejskich 330.000 mieszkańców, osiadłych na obszarze 65 km. kw (według stanu na 1934 r.: Red.).
A zarazem leży na skrzyżowaniu czterech odrębnych krain geograficznych: Nadbuża, Roztocza grzbietu Gołogórsko-Krzemienieckiego i wyżyny Podolskiej, wielkim europejskim dziale wód, równo oddalonym od Bałtyku i Morza Czarnego. Fakt ten wpłynął niemało na cały dziejowy rozwój Lwowa i jego znaczenie jako potężnego handlowego emporium i ogniska kultury, w którym zetknęły się światy Wschodu i Zachodu, stwarzając, swoiste, niezmiernie charakterystyczne formy życia.
Przeszłość Lwowa
Początki Lwowa sięgają połowy XIII wieku. Powołała go do życia potrzeba obrony przeciw hordom mongoło-tatarskim, które w r. 1241 ziemie ruskie zniszczyły straszliwie. Ona to była dla księcia dzielnicy przemyskiej Lwa, bodźcem, że założył ten gród, jako warowne schronisko na przyszłość, założył go w nadpelłtwiańskiej kotlinie, wśród niedostępnych bagien i lasów, zdala od szlaków i wód.
Stało się to około r. 1250, w roku zaś 1259 Lwów po raz pierwszy występuje na widownię dziejową.
Nowa osada wzniosła się rychło do rzędu najwarowniejszych grodów halicko-ruskich. Jako taka nie mogła być dogodna Tatarom, zwierzchnikom podbitej Rusi. Na ich żądanie sam Lew już w roku 1261 musiał dopilnować, żeby rozkopano wały i usunięto ostrokoly; wkrótce jednak obwarował ją ponownie i dzięki temu mogła ona w r. 1283 wytrzymać dwutygodniowe oblężenie hord tatarskich.
Wytępioną przez najazdy ludność zastąpili już u narodzin Lwowa obcy przybysze a wśród nich najliczniej własne Niemcy, którzy wprowadzili prawo i zwyczaje i własnych sobie wybierając wójtów, odrębną niemiecką utworzyli gminę. Jak przeważającą tu wtedy musieli odgrywać rolę świadczy fakt, że sami książęta ruscy nazywali Lwów w swoich dokumentach z niemiecka Lemburga. Obok Niemców i Rusinów osiedlają się równocześnie i Ormianie, wygnańcy z dalekiej Armenji i zakładają na podgrodziu własne monastery św. Jakóba i św. Anny. Nie brakowało nadto Tatarów, Żydów i Karaimów.
Po otruciu ostatniego księcia halicko-ruskiego. Jerzego II. z prawami do Rusi wystąpili Polacy. Litwini Węgrzy i Tatarzy. Pierwszy ze swymi hufcami zjawił się pod Lwowem, szwagier otrutego księcia, król Kazimierz Wielki, któremu po krótkiem oblężeniu poddał się lwowski gród, dał zakładników i przyjął polską załogę. Mimo to lat jeszcze czternaście musiał Kazimierz toczyć krwawe walki z Litwinami i Tatarami, zanim ostatecznie zawładnął Rusią halicką. Walki te jednak zniszczyły pierwotny Lwów tak dotkliwie, że pozostała po nim tylko nazwa.
Wielka, kulturalna praca Kazimierza Wielkiego na Rusi powołała go napowrót do życia ale miejscu i w nowej szacie Kazimierzowi Wielkiemu (†1370) zawdzięcza Lwów w latach 1355 do 1370 nietylko swe powtórne założenie na modłę zachodnią, ale to wszystko, co następnie stało się podwaliną jego rozwoju pod każdym względem. Mury obronne i Wysoki Zamek, zbudowane przez tego króla pozostały przez wieki obwodem i puklerzem miasta. Na organizacji Kazimierza Wielkiego oparł się cały późniejszy rozwój miasta. Uposażenie Kazimierzowskie po dziś dzień jest źródłem jego dochodów. Od Kazimierza Wielkiego zaczyna się historja i rozwój polskiego Lwowa. Mimo niekorzystnych warunków, które utrudniały mu istnienie, obronę, bezpieczeństwo i rozwój umiał zawsze z tych wszystkich przeciwności wyjść zwycięsko, co więcej dodatni dla siebie osiągnąć rezultat. Zawdzięczał to cnotom swego nowo zorganizowanego mieszczaństwa złożonego wprawdzie z różnych narodowości, ale posiadającego niezwykły zmysł ładu i porządku, przywiązanie do miasta, pracowitość, zapobiegliwość, poświęcenie i wielką siłę moralną. W następstwie tego wspierany hojnie przez wszystkich królów, wyrósł nie tylko na potężne ognisko i ostoję polskiego życia i polskiej kultury, ale stał się przez wieki jej pomnożycielem.
Żadne z miast polskich nie może się poszczycić tak chlubną rolą, jaką w ciągu wieków aż po dni ostatnie odegrał Lwów pod względem handlowym, przemysłowym. kulturalnym i wojennym.
W szczególności rola wojenna wobec ciągłego niebezpieczeństwa od Wschodu okryła go wiekopomną sławą. Nie licząc różnych epizodów wojennych, kroniki jego zapisały do czasu rozbioru Polski, siedem ciężkich oblężeń, dwadzieścia jeden napadów tatarskich i dwie wielkie bitwy stoczone pod murami miasta. Oblęgany w latach 1498, 1509 1648, 1655, 1672 przez olbrzymie armie tureckie, wołoskie, kozackie, moskiewskie, tatarskie, pozbawiony wszelkiej pomocy umiał wytrwać do ostateczności, wytrzymać wszystkie klęski oblężeń i wyjść z nich z triumfem. Broniąc siebie. bronił i ratował Polskę całą. W najgroźniejszych chwilach był dla innych nietylko wzorem poświęcenia, ale stawał się bodźcem do odrodzenia ducha narodowego. W nagrodę zato opinja gólu, uchwały sejmów, dyplomy królów. listy prymasów i hetmanów nadały mu zaszczyłny przydomek przedmurza Polski i chrześcijaństwa i zarazem czyźnie zawsze wiernego” miasta.
Słowo Polskie za: A. Kr., Ilustrowany przewodnik po Lwowie : z wykazem ulic i planem orjentacyjnym miasta, 1934, Biblioteka Narodowa, polona, 9 września 2026 r.
Leave a Reply