Tadeusz Kamil Żeleński, znany przede wszystkim jako Boy, urodził się 21 grudnia 1874 roku w Warszawie. Był synem kompozytora Władysława Żeleńskiego i pisarki Wandy z Grabowskich. W 1881 roku jego rodzina przeniosła się do Krakowa, z którym przyszły pisarz związał znaczną część swojego życia i działalności artystycznej.
Początkowo Boy nie planował kariery literackiej. Studiował medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, a po ukończeniu studiów pracował jako lekarz. Jednocześnie interesował się literaturą i środowiskiem artystycznym Krakowa. W 1895 roku zadebiutował jako poeta, publikując w prasie swoje sonety. Z czasem coraz bardziej angażował się w życie literackie i artystyczne.
Ważnym etapem jego działalności była współpraca z krakowskim kabaretem „Zielony Balonik”, dla którego pisał teksty satyryczne, piosenki i skecze. Właśnie wtedy zaczął używać pseudonimu Boy. Jego utwory wyróżniały się humorem, ironią i umiejętnością obserwowania życia społecznego. W 1913 roku ukazał się zbiór „Słówka”, który stał się jednym z najbardziej znanych dzieł Boya i ważnym świadectwem atmosfery artystycznego Krakowa początku XX wieku.
Po I wojnie światowej Boy coraz bardziej koncentrował się na działalności literackiej. W 1919 roku zrezygnował z pracy lekarza i rozpoczął działalność jako krytyk teatralny. Publikował recenzje, felietony, eseje i szkice literackie. Szczególne znaczenie miał cykl „Flirt z Melpomeną”, poświęcony teatrowi. Boy był znanym i często bardzo polemicznym krytykiem. Nie bał się wyrażać własnych opinii i krytykować powszechnie przyjętych poglądów.
Jedną z najważniejszych dziedzin działalności Boya było tłumaczenie literatury francuskiej. Przełożył na język polski dzieła wielu najważniejszych francuskich autorów, między innymi Moliera, Montaigne’a, Balzaka i innych klasyków literatury francuskiej. Jego przekłady popularyzowały literaturę francuską w Polsce i przyczyniły się do rozwoju polskiej kultury przekładu. Dorobek translatorski Żeleńskiego obejmuje ponad sto tytułów.
Boy zajmował się również problemami społecznymi i obyczajowymi. W swoich felietonach często poruszał tematy, które wywoływały publiczne dyskusje i kontrowersje. Krytykował społeczną hipokryzję, konserwatyzm oraz idealizowanie postaci i wydarzeń historycznych. W 1933 roku został członkiem Polskiej Akademii Literatury.
Po wybuchu II wojny światowej Boy opuścił Warszawę i we wrześniu 1939 roku dotarł do Lwowa. Tam został profesorem literatury francuskiej na Uniwersytecie Lwowskim. Kontynuował działalność literacką i publicystyczną. 3 lipca 1941 roku został aresztowany przez Niemców. Następnego dnia, 4 lipca 1941 roku, został rozstrzelany we Lwowie wraz z grupą profesorów lwowskich uczelni.
Tadeusz Boy-Żeleński pozostawił po sobie niezwykle różnorodny dorobek: wiersze, utwory satyryczne, felietony, recenzje teatralne, eseje, biografie oraz przekłady literatury francuskiej. Był jedną z najbardziej wyrazistych postaci polskiego życia literackiego pierwszej połowy XX wieku. Do dziś pamięta się go zarówno jako autora „Słówek”, bezkompromisowego krytyka, jak i przede wszystkim jako tłumacza, który przybliżył polskim czytelnikom wielką literaturę francuską.
Lidia Baranowska, fot. nakanapie, 10 października 2026 r.
Leave a Reply