22 kwietnia 1908 roku w Charkowie urodziła się Janina Lewandowska (z domu Dowbor-Muśnicka) – polska pilot szybowcowa i samolotowa, radiotelegrafistka, podporucznik Wojska Polskiego II RP. W dniu swoich 38 urodzin została zamordowania w Katyniu.
Była jedną z czwórki dzieci gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, dowódcy Powstania Wielkopolskiego i Agnieszki z domu Korsońskiej. W 1918 roku po ustaleniu nowych granic Polski, dziesięcioletnia Janina przeniosła się z rodzicami pod Poznań do Lusowa. Wychowana została w silnej tradycji patriotycznej. W Poznaniu ukończyła gimnazjum. Następnie podjęła studia w Konserwatorium Muzycznym. Marzyła o karierze śpiewaczki. Niestety jej poglądów nie popierał ojciec.
Janina podjęła pracę na poczcie i dorywczo na Wystawie Krajowej. Była osoba ambitną, zdecydowaną. Szybko oddała się nowej pasji lotnictwu. Zaczynała od szybowców, skakała ze spadochronem. Była pierwszą kobietą w Europie, która wykonała skok spadochronowy z wysokości 5 km. Wkrótce podjęła naukę na prestiżowej Wyższej Szkolę Pilotażu na poznańskiej Ławicy.
Po sześciu latach w 1938 roku przeniosła się do Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu. Tu szybko opanowała obsługę tzw. telegrafów Hughes’a – urządzeń służących do przekazywania informacji na odległość za pomocą linii telegraficznych. Ukończyła tez kursy też kursy radiotelegraficzne we Lwowie i w Dęblinie. W czerwcu 1939 roku poślubiła, płk inż. Mieczysława Lewandowskiego, który podczas kłamani służył w 307. Dywizjonie Myśliwskim Nocnym „Lwowskich Puchaczy”. Po wojnie pozostał w Anglii, gdzie w 1964 roku popełnił samobójstwo.
Janina Lewandowska po wybuchu II wojny światowej próbowała wraz z innymi członkami aeroklubu przedostać się do Warszawy, a następnie do Rumunii. Została przez Sowietów aresztowana pod Husiatyniem, miedzy Tarnopolem, a Kamieńcem Podolskim. Trafiła do Ostaszkowa, a następnie do Kozielska. Została zamordowana 22 kwietnia 1940 roku, w lesie położonym nieopodal Gniezdowa i Katynia.
W 2005 roku doczesne szczątki Janiny Antoninu Lewandowskiej spoczęły w grobie rodzinnym Dowbor-Muśnickich na cmentarzu w Lusowie pod Poznaniem. Dramatrycznie potoczyły się losy rodzeństwa Janiny. Młodsza siostra podczas wojny walczyła w konspiracji i została rozstrzelana przez Niemców w Palmirach. Jeden z braci popełnił samobójstwo, drugi wyjechał do Francji i słuch po nim zaginął.
O Lewandowskiej opowiada sztuka Kendalla Merriama „Przesłuchanie Janiny Lewandowskiej” z 1981 roku. Poświęcono jej też film dokumentalny „Z nieba do Nieba” Zbigniewa Kowalewskiego.
W Muzeum Powstańców Wielkopolskich w Lusowie znajduje się kilka pamiątek rodzinnych, zdjęcia, pamiętnik mamy z jej wpisem i mały metalowy samolot. Zabawka, która stała u niej na półce.
Słowo Polskie za: Ryszard Arkadiusz Frączek, fot. Janina Lewandowska , fot: autor nieznany, domena pubkliczna. Żródo: https://commons.wiki, 26 kwietnia 2026 r.
Leave a Reply