Polscy architekci lub zamówienia na projekty architektoniczne od polskiej arystokracji przyczyniły się do powstania w Odessie ponad 150 budynków. Można śmiało powiedzieć, że Polacy wnieśli do miasta elegancję i szlachetność w kształtowaniu jego architektonicznego oblicza.
W 1875 roku według projektu polskiego architekta Feliksa Gąsiorowskiego wzniesiono budynek hotelu „Imperial” (ul. Deribasowska, 25). Historycznie on był budowany i przebudowywany od połowy XIX wieku w miejscu dawnego Bazaru Greckiego. Oferował 54 pokoje pierwszej klasy w cenie od 75 kopiejek do 5 rubli za dobę. Personel posługiwał się językiem rosyjskim, francuskim, niemieckim i polskim. Na parterze znajdowały się sklepy, pierwsza miejska apteka Nachumowicza oraz przedstawicielstwo firmy „Singer”. Przedrewolucyjny numer telefonu hotelu brzmiał jak tytuł znanej piosenki „7-40”.
W 1876 roku według projektu Gąsiorowskiego dla bogatego przemysłowca A. Nowikowa powstała rezydencja pałacowa przy ul. Gawannej 4, gdzie obecnie mieści się Odeskie Muzeum Historyczno-Krajoznawcze. Architekt zastosował w jej elewacji formy późnego renesansu z elementami włoskich inspiracji.
W 1883 roku Gąsiorowski zaprojektował imponujący budynek Muzeum Starożytności oraz biblioteki Towarzystwa Historii i Starożytności – dzisiejsze Muzeum Archeologiczne przy ul. Łanżeronowskiej, 2. Zewnętrzna forma budowli utrzymana jest w stylu hellenistycznym.
Warto dodać, że znany architekt brał również udział w budowie słynnego Teatru Operowego.
Wzniesiony w latach 1851–1852 dla polskiego arystokraty Zenona Brzozowskiego pałac nawiązywał swoją formą do wzorców wczesnego gotyku angielskiego. Już współcześni zauważali, że stanowił on swoistą przeciwwagę oraz „bliźniaka” Pałacu Woroncowa, położonego po przeciwnej stronie tzw. Wojskowej Bałki. Zgodnie z zamysłem inwestora i architekta rezydencja miała robić większe
wrażenie od strony morza, gdyż morska panorama Odessy była już wówczas w dużej mierze ukształtowana. Pałac należał do rodziny Brzozowskich aż do 1910 roku, a w latach 80. XIX wieku (?) przeszedł w ręce nowego właściciela – również polskiego arystokraty (choć o niemieckim nazwisku), hrabiego Józefa Schönbeka.
W latach 1909–1917 należał do perskiego szacha Mohammada Alego, który schronił się w Odessie po rewolucji w Iranie. Stąd pochodzi jego potoczna nazwa – „Pałac Szacha”.
Wkład architektów polskiego pochodzenia w rozwój Odessy trudno przecenić…
Lidia Baranowska, fot. aktualne zdjęcie hotelu Imperial w Odessie, Wiki, 7 maja 2026 r.
Leave a Reply