Chociaż Kamieniec Podolski znany jest daleko poza granicami Polski i Ukrainy, to w przeszłości życie i działalność wielu znanych żołnierzy różnych narodowości, odznaczonych najwyższymi odznaczeniami wojskowymi, były związane z Kamieńcem. Jednym z nich był Jozef Hempel, który pod koniec 1944 roku został odznaczony przez władze królewskie Wielkiej Brytanii najwyższym tytułem szlacheckim i tytułem Oficera Imperium Brytyjskiego za sukcesy w kampanii alianckiej we Włoszech, gdzie ten były mieszkaniec Kamieńca Podolskiego dał się poznać jako najzdolniejszy dowódca 5 Kresowego Batalionu Saperów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Ta jednostka mocno przyczyniła się do zwycięstwa aliantów m.in. pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią.
„Sukces tych operacji zależał w dużej mierze od utrzymania dróg i mostów, które wróg w dużej mierze zniszczył, a umiejętności i energia, z jakimi podpułkownik Hempel dowodził swoim batalionem, w znacznym stopniu przyczyniły się do utrzymania łączności, co miało kluczowe znaczenie dla powodzenia operacji. Wyróżnił się również osobiście dowodząc batalionem podczas usuwania pól minowych” – czytamy w uzasadnieniu do nagrody.
Józef Hempel został Kawalerem Krzyża Srebrnego V klasy Najwyższego Orderu Wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej Virtuti Militari. To, nawiasem mówiąc, jedno z najstarszych odznaczeń wojskowych na świecie, ustanowione w 1792 roku przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego na cześć zwycięstwa nad armią rosyjską w bitwie pod Zełeńcami, które tradycyjnie przyznawane jest przez Prezydenta Polski za odwagę w obliczu wroga wyłącznie podczas aktywnych działań wojennych lub w okresie 5 lat po zakończeniu ostatniej wojny. W ciągu 230 lat istnienia orderu odznaczono nim ponad 26 tysięcy osób. Ponadto „saper z Kamieńca Podolskiego” posiada również Krzyż Monte Cassino, który przyznawany jest na pamiątkę odwagi i bohaterstwa żołnierzy 2 Korpusu Polskiego w walkach o górę o tej samej nazwie podczas kampanii włoskiej w maju 1944 roku.
Przyszły bohater urodził się 5 sierpnia 1893 roku we wsi Tuczno w województwie lubelskim, ale dzieciństwo spędził w Humaniu. Był synem Józefa Tadeusza i Jadwigi z rodziny Drabińskich. Uczył się w męskim gimnazjum w Kamieńcu Podolskim, ale wraz z wybuchem I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich, walczących po stronie Austro-Węgier. W sierpniu 1915 roku przebywał w rodzinie Uzdrowców w Kamieńsku, w południowo-środkowej Polsce. Później powrócił do służby wojskowej w 4. Pułku Piechoty Legionów Polskich. Był jednym z tych, którzy na wezwanie Józefa Piłsudskiego w lipcu 1917 roku odmówili złożenia przysięgi „wiernego braterstwa broni z Niemcami i Austro-Węgrami”, co przeszło do historii jako „Kryzys Przysięgi”. Za to Hempel i jego towarzysze zostali internowani przez niemieckie władze w obozie w Szczypiornie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości brał udział w wojnie z bolszewikami, podczas której dwukrotnie został pojmany, ale szybko udało mu się uciec.
Z uprawnieniami sapera, w latach 1919-1923 służył w Batalionie Chemicznym w Warszawie, gdzie 15 sierpnia 1924 roku awansował na kapitana saperów i oficera Okręgowego Zarządu Inżynierii i Saperów w Warszawie. W 1928 roku Józef Hempel dołączył do Departamentu Inżynierii Ministerstwa Wojny i uczył przyszłych saperów inżynierii. 1 stycznia 1936 roku awansował na majora, a wiosną 1939 roku został zastępcą dowódcy batalionu saperów mostowych. Na początku II wojny światowej, dekretem z 3 września, został dowódcą wspomnianego batalionu i szefem wydziału szkolenia w Komendzie Głównej Saperów. Po ataku Związku Radzieckiego na Polskę 17 września został zmuszony do emigracji na Węgry, a od lutego 1940 roku do Francji. Tam Hempel brał udział w szkoleniu przyszłych specjalistów ds. rozminowywania w rejonie Saint-Jem koło Angers.
Po kapitulacji Francji w czerwcu 1940 roku, pod naciskiem nazistów, wraz z innymi saperami udał się do Wielkiej Brytanii, gdzie objął dowództwo nad odpowiednim oddziałem w Szkocji. W ramach oddziałów brytyjskich walczył z nazistami i ich sojusznikami na Bliskim Wschodzie oraz w Egipcie. Po 3-miesięcznym pobycie w Palestynie, pod koniec 1942 roku przeniósł się do Iraku, gdzie wstąpił do Wojska Polskiego. W jego szeregach otrzymał stopień podpułkownika i dowodził batalionem saperów w dywizji. Wraz z polskimi żołnierzami na początku 1944 roku wziął udział w chwalebnej bitwie pod Monte Cassino, jednej z czterech najkrwawszych bitew II wojny światowej, w wyniku której wojska alianckie przełamały niemiecką linię obrony i wkroczyły do Rzymu. Za to został również odznaczony najwyższym odznaczeniem wojskowym Republiki Włoskiej – Krzyżem Zwycięstwa Wojskowego.
Pod koniec października objął dowództwo nad szkołą saperów przy 2. Korpusie w Kapui, którą kierował do lipca 1946 roku. Następnie został przeniesiony do Wielkiej Brytanii, gdzie pełnił funkcję zastępcy dowódcy 5. Brygady w miejscowości Leek w południowo-zachodniej Anglii i przez pewien czas pracował w polskim domu kultury. Ożenił się z Urszulą Łagun, która urodziła mu syna Andrija. Zmarł 22 września 1956 roku i został pochowany na cmentarzu Brompton w Londynie.
Widzimy, że Kamieniec godnie kontynuuje tradycje saperskie, które niejednokrotnie ratowały życie i zdrowie, a także wyzwoliły Europę od nazistowskiej zarazy w ubiegłym wieku. Oby Bóg dał, w XXI wieku rosyjski terror również zostanie pokonany.
Opis ilustracji: fot. IPN, ze zbiorów Stanisława Laszeckiego
Leave a Reply