W październiku 1919 roku, po wyjeździe do kraju Adjutanta Okręgu Akszak (z Baranowskich Irena Rybicka), objęła adjutanturę i skarb Okręgu ob. Prawdzic (Marja Jankowska). W owym czasie rządzili w Winnicy tzw. „haliczanie” (ukraińskie oddziały Armii Halickiej: Red.) i miejscowe bandy powstańcze z atamanem Szepelem na czele.
Dnia 27 grudnia 1919 r. przed świtem „haliczanie“ zrobili nagłą rewizję w mieszkaniu Zofji Jankowskiej (matki ob. Prawdzic). W czasie osobistej rewizji znaleziono u ob. Zofji Jankowskiej pod szalem zwitek raportów przygotowanych do wysłania do Kijowa, które ob. Prawdzic ledwie skończyła pisać późną nocą, a których nie zdążono ukryć.
Prawdzic oświadczyła, że te pisma należą do niej i że jej matka o niczem nie wie. Aresztowano ją i w więzieniu domagano się wydania reszty członków organizacji i rozszyfrowania raportów.
W czasie tych badań „haliczanie” nic nie wskórali. Wkrótce potem „haliczanie” połączyli się z bolszewikami, więc Szepel, uciekając przed nimi, zabrał Prawdzic ze sobą i wywiózł ją do Litynia.
W nocy z 3 na 4 stycznia udało się jej uciec z więzienia Szepelowskiego, a po zajęciu Litynia przez bolszewików przedostać się do Winnicy. Wskutek tych przejść zachorowała Prawdzic na tyfus plamisty. Na szczęście udało się ją dobrze ukryć przed bolszewikami, a następnie, jako rekonwalescentkę, wyprawić na wieś, gdzie szczęśliwie doczekała się przyjścia Wojsk Polskich.
Po aresztowaniu Prawdzic, Adjutanturę Okręgu objął ppor. Borkowski królewiak, przysłany z Nacz. Dow. Ppor. Borkowski nie znał stosunków na Kresach i nie rozumiał doniosłości pracy P. O. W., a jedynie myślał o korzyściach, mogących z niej wypłynąć: o karjerze, odznaczeniach i zarobkach. Ignorował niebezpieczeństwo i brawurował swą odwagą. Skutki tego postępowania wkrótce się zemściły,
12 stycznia 1920 r., gdy Borkowski głośno wygłaszał swe antybolszewickie zasady w jednej z kawiarń winnickich, został aresztowany i osadzony w Czeka. Na badaniu w Czeka odrazu spokorniał i wskazał na ob. Zofję Jankowską i ob. Tadeusza Łukasiewicza-Nieczuję.
Tegoż samego wieczora Borkowski przyprowadził bolszewików do domu, w którym mieszkał Łukasiewicz, lecz nie zastano go w domu, ponieważ wówczas przetransportowywał w bezpieczne miejsce chorą ob. Prawdzic, Wobec tego urządzono w domu zasadzkę.
W nocy powrócił Łukasiewicz i gdy wartownik bolszewicki chciał go zatrzymać, wyjął z kieszeni rewolwer, zastrzelił go i zbiegł.
Nazajutrz zrana aresztowano ob. Zofję Jankowską i młodszego brata Łukasiewicza, by pomścić śmierć bolszewika, jeżeli nie na sprawcy, to choć na jego najbliższych.
Wówczas ob. Nieczuja (Łukasiewicz) stawił się sam do Czeki, poczem wypuszczono jego brata.
Wobec zeznań Borkowskiego, ob. Nieczuja musiał się przyznać do należenia do organizacji. Pomimo tortur i męczarni, zadawanych mu na badaniach przez bolszewików, ob. Nieczuja nie zdradził tajemnic organizacji, ani też żadnego ze swych podkomendnych. Starał się, ile mógł, oczyścić z zarzutów, ob. Zofję Jankowską, więzioną w okropnych warunkach w tymże więzieniu.
Zaprzeczenia jego niewiele pomogły, ponieważ Borkowski przedstawił dowody, stwierdzające czynną współpracę ob. Zofji Jankowskiej w organizacji.
Śledztwo prowadziła specjalna komisja do tępienia polskości, na czele której stał adw. Ostrożyński z 1-go „halickiego” korpusu.
W lutym została aresztowana ob. Halszka (Zofja Łazowska), zdradzona również przez Borkowskiego. Ob. Łazowska, pomimo barbarzyńskiego katowania (bicia w pięty), zachowała się dzielnie.
Następnie Borkowski wskazał na Krzeczkowskiego, Czyżyka i Henryka Krajewskiego (ob. Satyra), który po kilku dniach uciekł z więzienia. Reszty obywateli Borkowski nie mógł wydać, ponieważ na szczęście nie znał nazwisk.
Prócz tego bolszewicy aresztowali szereg wybitniejszych obywateli z pośród społeczeństwa polskiego.
W pierwszych dniach marca więźniów sfotografowano (dwie klisze znaleziono na podłodze w Czrezwyczajce po zajęciu Winnicy przez Wojska Polskie).
5 marca o godz. 5-ej wieczorem z Centralnego Więzienia przeprowadzono do Czrezwyczajki 6-ciu więźniów: Zofję Jankowską, Zofję Łazowską, Janinę Koczorowską, Tadeusza Łukasiewicza, Wiktora Warzańskiego, Łużeckiego i jeszcze jednego (podobno Borkowskiego). W Czrezwyczajce przeprowadzono ostatnie badanie, poczeın miano ich wywieść, jako zakładników. O godzinie 2-giej w nocy wyprowadzono ich pod silną eskortą, lecz zamiast iść na dworzec kolejowy, skierowano się w stronę lasku, gdzie dokonywano egzekucyj. Sytuacja stała się oczywista: prowadzono ich pa stracenie.
Wówczas ob. Łukasiewicz po raz ostatni starał się przekonać oprawców, że tylko on i Łazowska należeli do organizacji. Jednak bolszewicy nie uwierzyli zapewnieniom Łukasiewicza.
Podobno wykonawcą egzekucji był sędzia śledczy Potażewicz również „haliczanin”.
1 maja 1920 roku, po zajęciu Winnicy przez Wojska Polskie, odnaleziono ciała straconych, a 2 maja pogrzebano ich uroczyście z honorami wojskowymi.
Leave a Reply