Otwarcie odnowionego w czasach II RP Muzeum Historycznego w Tarnopolu nastąpiło dnia 9 listopada 1930 r. w 10. rocznicę zwycięskiego zakończenia wojny z Rosją sowiecką. Początek Muzeum Podolskiego, bo tak się nazywało, sięga roku 1907. Powstało ono dzięki inicjatywie i zabiegom WP. Stanisława Srokowskiego, długoletniego prezesa miejscowego Koła T. S. L. Jego kilkuletnia niestrudzona praca oraz ofiarność kresowego społeczeństwa sprawiły, że już w roku 1912 udało się ówczesnemu Zarządowi Koła otworzyć Muzeum i oddać do użytku społeczeństwa, oraz wydać drukiem „Przewodnik po zbiorach”.
Niestety – żywot tej młodej placówki kultury polskiej na Kresach był krótki, bo już w roku 1915 padła ofiarą rosyjskiej pożogi i grabieży wojennej; zniszczono wówczas bogaty zbiór tkanin i haftów, piękną kolekcję porcelany stylowej, rozgrabiono bezpowrotnie cenny zbiór dokumentów, map, sztychów i rycin, wiele okazów przemysłu artystycznego i dzieł sztuki plastycznej, a cenny zbiór monet wywieziono w głąb Rosji. W salach muzealnych urządzono wojskowy magazyn prowiantowy. Z bogatych i zasobnych zbiorów, które były chlubą stolicy Podola pozostało tylko to, czego nie dało się zniszczyć i co nie dało się ocenić wartością pieniężną.
W latach powojennych (po I wojnie światowej: Red.) zarząd Koła T. S. L. wyciągając z gruzów dawne warsztaty swej pracy oświatowej przystąpił również do odbudowy Muzeum Podolskiego. Podejmując tę pracę w r. 1925 zdołano niemałym trudem i kosztem uporządkować zrujnowany lokal, odszukać i zgromadzić pozostałe tu i ówdzie resztki dawnych zbiorów, wreszcie zakupić pierwsze sprzęty.
Zarząd Muzeum zdając sobie sprawę, że o własnych siłach nie potrafi dźwignąć tak ważnej placówki, jeżeli do pracy w odbudowie nie stanie całe społeczeństwo podolskie – wydał w roku 1926 „Odezwę do Społeczeństwa kresowego”, która przyznać trzeba, nie pozostała bez echa. Dzięki zrozumieniu znaczenia podobnych zbiorów oraz dzięki ofiarności wielu jednostek i instytucyj, zbiory muzealne powiększały się powoli, ale systematycznie z roku na rok. W roku 1929 zwrócono wywieziony w czasie wojny do Rosji sowieckiej zbiór monet, który został nadesłany za pośrednictwem Ekspozytury Delegacji Polskiej Reewakuacyjnej i Specjalne w Moskwie.
W r. 1930 pozyskano cenną bibliotekę ś. p. Prof. Dra Ludwika Finkla, autora „Bibljografji historji polskiej”, zasłużonego Pioniera kultury na Kresach, który w testamencie zapisał ją Muzeum Podolskiemu.
Piękny i cenny ten księgozbiór został pomieszczony w osobnej sali, odpowiednio na ten cel urządzonej, a dla wiekopomnej pamięci i zasług Wielkiego Obywatela nazwano go „Bibljoteką im. Prof. Dra L. Finkla.
Subwencje przyznane Muzeum w roku 1929 przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, przez Urząd Wojewódzki w Tarnopolu i Zarząd Koła T. S. L. umożliwiły Zarządowi Muzeum skompletowanie brakujących sprzętów dla pomieszczenia nowych objektów oraz powiększenie zbiorów drogą zakupna w dziale przemysłu artystycznego i w dziale etnograficznym.
Zarząd Muzeum działając odtąd w ścisłem porozumieniu z Podolskiem Towarzystwém Turystyczno-Krajoznawczem, które tak wybitnie zaznaczyło się swoją działalnością na terenie Województwa Tarnopolskiego, rozszerzył znacznie zakres swych czynności i ustalił program pracy w kierunku planowego i systematycznego gromadzenia zbiorów o cha-rakterze wyłącznie regjonalnym, według następujących działów: historyczny, etnograficzny, sztuki nowoczesnej (przemysł artystyczny), przyrodniczy (z kilkoma pododziałami). Nazwiska ofiarodawców zapisano w księdze pamiątkowej Muzeum.
Słowo Polskie za: polona, fot. zdjęcie Muzeum z 1907 r.; 11 października 2026 r.
Leave a Reply