Kawaler orderu Virtuti Militari z Koziatynia. Mieczysław Arcinowski – najmłodszy członek Komendy Naczelnej P.OW. w Kijowie, bohater wojny polsko-bolszewickiej
10 lipca 1938 roku 76-letnia Adela Arcinowska po raz kolejny wysłała list do dowództwa WP z pytaniami odnośnie losów jej syna – Mieczysława Arcinowskiego, który zaginął bez śladu walcząc z bolszewikami pod Łapami w szeregach 201 „harcerskiego” Pułku Ochotniczego WP. Odpowiedź przyszła od Szefa Biura Kapituły Orderu Virtuti Militari płk. Bronisława Rakowskiego. „Zginął w walce z bolszewikami, za działalność w naczelnej komendzie P.OW. numer 3 nagrodzony orderami Virtuti Militari V klasy oraz Krzyżem Niepodległości z Mieczami”.
Centralne Archiwum Wojskowe oraz Wojskowe Biuro Historyczne w Polsce wzbogaca się w coraz to nowe skany dokumentów, dotyczących Polaków z byłego zaboru rosyjskiego i austriackiego. Mieczysław Arcinowski był przedstawicielem środowiska polskiego. I jak czytamy dalej w liście Adeli Arcinowskiej – bardzo owocnym w działaniach:
Mieczysław Arcinowski urodził się 5 stycznia 1895 roku w Koziatyniu guberni kijowskiej pow. Berdyczowski jako syn Adeli z Chutkowskich i Bolesława Arcinowskiego.
W roku 1905 wstąpił do IV gimnazjum państwowego w Kijowie, gdzie w 1913 roku otrzymał maturę.
Jesienią 1913 roku rozpoczął studia na kierunku mechanicznym Politechniki Kijowskiej. Od początku studiów M.A. pracował w (polskiej – Red.) organizacji postępowo-niepodległościowej „Unia” a po złączeniu „Unii” z „Korporacją” aż do jej rozwiązania. Od roku 1915 do 20 października 1919 M.A. pracował w Polskiej Organizacji Wojskowej Wschód Komenda Naczelna Nr 3. Wartość pracy M.A. w P.OW. trafnie ocenia powiedzenie ś.p. Józefa Bromirskiego po wzięciu M.A. do wojska rosyjskiego: „Zabrakło mi zęba trzonowego” (czyli miał szczególną wartość: Red.).
W roku 1916 M.A. został powołany do wojska rosyjskiego i skierowany wpierw do batalionu strzeleckiego w Carycynie a później do szkoły podchorążych piechoty w Odessie. Po ukończeniu szkoły M.A. nie pojechał na miejsce swojego przydziału służbowego gdyż w tym czasie zrewolucjonizowane wojska rosyjskie zaczęły rozbrajać oficerów armii carskiej. Wrócił do pracy na Politechnice Kijowskiej i w P.OW. K.N.3.
W październiku roku 1919 M.A. wyjechał do Kraju, wioząc raport dla Naczelnego Dowództwa. W Winnicy został aresztowany przez Ukraińców. Po dwóch dniach rodzinie udało się uwolnić go z aresztu. Po złożeniu raportów w Nacz. Kom. w Warszawie M.A. prosił o zwolnienie z P.O.W, zaciągnął sie na IV rok studiów na wydziale mechanicznym Politechniki Warszawskiej i na wiosnę 1920 roku studia miał na ukończeniu.
Wobec ofensywy bolszewickiej M.A. zgłosił się 14 lipca 1920 roku do 201. Polskiego Pułku Ochotniczego 1 Kompanii 1 drużyny. Prośbę rodziny by poszedł do wojsk technicznych odrzucił tłumacząc, że służba w piechocie jest najcięższa i najbardziej ryzykowna. Więc tu jest jego miejsce.
Od czasu wyruszenia na front dostała rodzina tylko jedną wiadomość. Była to kartka papieru własnoręcznie (napisana: Red.) „Mieczysław Arcinowski, wzięty przez Rosjan do niewoli 2 sierpnia. Zbiegł z niewoli; 9 sierpnia został złapany, jest w więzieniu w Wyszkowie ziemi Warszawskiej, ma być oddany w ręce władzy polskiej prawdopodobnie w Warszawie. Wyszków 15 sierpnia 1920 r.”.
Oddawszy kartkę nie można było odnaleźć. Od tego czasu rodzina żadnych wiadomości o Mieczysławie Arcinowskim zdobyć nie mogła.
Kraków, 10 lipca 1938 r., Adela Arcinowska
We wspomnianych już zbiorach można odnaleźć kolejny dokument – list dr. med. Rafaliny Arcinowskiej Ściesińskiej z Łodzi, siostry Mieczysława Arcinowskiego datowany 12 lipca 1912 roku:
…
Przesyłając życiorys Brata mojego Mieczysława Arcinowskiego zwracam się do Pana pułkownika z uprzejmą prośbą. Wobec tego, że nie mogłam mimo usilnych starań zarówno w okresie jeszcze trwającej wojny jak i po zawarciu pokoju z Rosją, zdobyć wiadomości o losie Brata od czasu uwięzienia go przez Rosjan w Wyszkowie, proszę uprzejmie o zawiadomienie mnie gdyby Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych obecnie wiadomości te …. Zarówno Krzyż Virtuti Vilitari jak i Krzyż Niepodległości z Mieczami zostały nadane Bratu mojemu jako zmarłemu. Chiałam wiedzieć czy zrobiono to na podstawie braku wiadomości czy w skutek w …. wiadomości o zgonie…
Po dwóch tygodniach czyli 29 lipca 1938 roku Rafalina Arcinowska-Ścisińska otrzymała następującą wiadomość, podpisaną przez płk. dypl. Bronisława Rakowskiego:
… Zawiadamiam, że Bratu Pani ś.p. Arcinowskiemu Mieczysławowi order woj. „Virtuti Militari” i Krzyż Niepodległości z Mieczami zostały nadane za wybitną działalność w P.O.W. K.N. III.
Data śmierci w aktach w.w. nie jest notowana, lecz istnieją dwie wersje:
1) że Mieczysław Arcinowski w roku 1920 w bitwie pod Łapami (obecnie na terenie woj. Podlaskiego: Red. ) dostał się do niewoli i tam zginął.
2) że wzięty do niewoli, poznany przez bolszewików – miał być rozstrzelany przez bolszewików w Wyszkowie w sierpniu roku 1920.
Szef Biura Kapituły…
15 sierpnia jest symboliczną datą w historii Polski, ściśle związaną z Cudem nad Wisłą. Michał Arcinowski przeżył krótkie lecz bardzo owocne w walkę patriotyczną na rzecz Polski życie. Jego krewni do dziś mieszkają w Winnicy, Berdyczowie, Krakowie, Gdańsku, Warszawie, Szczytnie. Urodzony na Kresach południowo-wschodnich Polak w najpiękniejszy sposób dowiódł, że Polska zostaje tam, gdzie są Polacy. Choćby nawet granice się przesunęły.
Redakcja, 1 listopada 2026 r.
Źródła:
Informacja pozyskana od potomków krewnych Mieczysława Arcinowskiego, m.in. Andrzej Arcinowskiego ze Szczytnej i Walerego Zajcewa z Berdyczowa.
Leave a Reply