21 sierpnia 2026 roku przypada setna rocznica urodzin kardynała Mariana Jaworskiego, pierwszego arcybiskupa-metropolity lwowskiego po II wojnie światowej. Warto przypomnieć, że władze sowieckiej Ukrainy z rozkazu Moskwy de facto zniszczyły struktury kościoła, który wówczas był utożsamiany z Polakami i kulturą polską. Urodzony 21 sierpnia 1926 roku we Lwowie, a zmarły 5 września 2020 roku w Krakowie przez ponad dwie dekady poświęcał się odrodzeniu życia kościelnego na Ukrainie.
Marian Jaworski urodził się we Lwowie, który w czasach jego dzieciństwa należał do Polski. 25 czerwca 1950 roku w bazylice Matki Bożej Kalwaryjskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej przyjął święcenia kapłańskie z rąk arcybiskupa lwowskiego Eugeniusza Baziaka.
3 lipca 1967 roku, będąc jeszcze księdzem i profesorem, przyszły kardynał uległ wypadkowi kolejowemu pod Działdowem. W wyniku wypadku stracił lewe ramię. Nie zważając na fizyczne ograniczenia obronił doktorat z teologii i filozofii, wykładał na polskich uczelniach teologicznych, a w latach 1981-1987 był pierwszym rektorem Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.
Szczególny etap jego posługi rozpoczął się w 1984 roku. 21 maja tego roku papież Jan Paweł II mianował Mariana Jaworskiego biskupem tytularnym Lambesy i administratorem archidiecezji lwowskiej z siedzibą w Lubaczowie. Sakrę biskupią przyjął 23 czerwca 1984 roku.
W styczniu 1991 roku papież Jan Paweł II mianował Mariana Jaworskiego arcybiskupem metropolitą lwowskim obrządku łacińskiego. Został on pierwszym arcybiskupem metropolitą lwowskim po II wojnie światowej, który osiedlił się we Lwowie. Jego zadaniem było przywrócenie pełnego życia kościelnego po dziesięcioleciach sowieckich prześladowań: odbudowa struktur kościelnych, kształcenie duchowieństwa, wspieranie powołań, organizacja katechez i odbudowa życia wspólnot parafialnych.
Jednym z obszarów, na które arcybiskup Jaworski zwracał szczególną uwagę, było kształcenie przyszłych kapłanów. Świadczy o tym troska o Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Lwowskiej w Brzuchowiczach. Jak wspomina proboszcz Archidiecezji Lwowskiej, ks. Aleksander Kusy, za czasów kardynała Jaworskiego pojawiła się kwestia zakupu lokalu pod seminarium. Ostatecznie wybrano dawny ośrodek wypoczynkowy zakładów Elektron w Brzuchowiczach.
Arcybiskup poświęcił szczególną uwagę formacji nowego pokolenia duchowieństwa. Ksiądz Kusy wspominał, że Jaworski zachęcał młodych księży do zdobywania gruntownego wykształcenia za granicą, aby mogli później nauczać w ukraińskich seminariach. Jego własne doświadczenia również są wymowne: za radą arcybiskupa Jaworskiego, ks. Kusy studiował filozofię w Rzymie.
Posługa Mariana Jaworskiego nie ograniczała się do archidiecezji lwowskiej. 18 maja 1996 roku papież Jan Paweł II przywrócił diecezję łucką i mianował arcybiskupa Mariana Jaworskiego administratorem apostolskim. W 1998 roku biskup Trofimiak został pierwszym ordynariuszem przywróconej diecezji łuckiej. W ten sposób Jaworski przyczynił się również do odbudowy życia kościelnego na Wołyniu po dziesięcioleciach prześladowań.
Jego rola w formowaniu wspólnoty biskupiej Kościoła rzymskokatolickiego na Ukrainie była również bardzo istotna. Pierwsze posiedzenie Konferencji Biskupów Rzymskokatolickich Ukrainy odbyło się 28 lutego 1992 roku we Lwowie. Uczestniczyli w nim biskupi z odrodzonych diecezji. Podczas posiedzenia opracowano projekt statutu Konferencji, a na jej przewodniczącego wybrano arcybiskupa Mariana Jaworskiego.
Relacje między Ukraińcami a Polakami zajmowały szczególne miejsce w posłudze kardynała. Kwestia ta miała dla niego nie tylko wymiar kościelny, ale i osobisty: urodził się we Lwowie i żył w czasach głębokich wstrząsów historycznych, które wpłynęły na stosunki polsko-ukraińskie.
W 2003 roku papież Jan Paweł II wygłosił orędzie do kardynałów Mariana Jaworskiego, Lubomyra Husara i Józefa Glempa z okazji 60. rocznicy rzezi wołyńskiej. Papież podkreślił potrzebę prawdy o przeszłości, wzajemnego przebaczenia i pojednania między narodami ukraińskim i polskim.
Ważnym momentem dla Kościoła katolickiego na Ukrainie była historyczna wizyta św. Jana Pawła II w 2001 roku. 26 czerwca we Lwowie papież beatyfikował arcybiskupa Józefa Bilczewskiego i księdza Zygmunta Gorazdowskiego, obu obrządku łacińskiego. Następnego dnia, podczas Boskiej Liturgii Bizantyjskiej, beatyfikował 28 katolików obrządku wschodniego, męczenników i wyznawców wiary.
Podczas spotkania we Lwowie 26 czerwca Jan Paweł II powitał osobno kardynała Mariana Jaworskiego i kardynała Lubomyra Huzara, proboszczów dwóch kościołów lwowskich. Wizyta ta stała się jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Kościoła katolickiego na Ukrainie.
W tym samym roku Marian Jaworski został kardynałem. 21 lutego 1998 roku Jan Paweł II mianował go kardynałem in pectore, czyli w sposób tajny. 28 stycznia 2001 roku papież oficjalnie ogłosił jego nazwisko, a 21 lutego tego samego roku, na konsystorzu, Marian Jaworski został ogłoszony kardynałem-prezbiterem kościoła tytularnego San Sisto.
Kardynał Jaworski wziął także udział w konklawe w kwietniu 2005 r., na którym Benedykt XVI został wybrany papieżem.
Podczas swojej wieloletniej posługi na Ukrainie Marian Jaworski angażował się w odbudowę struktur biskupich, rozwój seminariów duchownych, formację duchowieństwa oraz organizację życia kościelnego w niepodległej Ukrainie. Jego posługa przypadła na okres transformacji Kościoła rzymskokatolickiego z odrębnych wspólnot, które w warunkach prześladowań zachowywały wiarę, w pełnoprawną strukturę kościelną z diecezjami, seminariami i rozwiniętą duszpasterstwem.
21 października 2008 roku Marian Jaworski został arcybiskupem seniorem metropolitą lwowskim. Nadal mieszkał w Krakowie i utrzymywał kontakt z Kościołem na Ukrainie.
Kardynał Marian Jaworski zmarł 5 września 2020 roku w Krakowie. Msza żałobna odbyła się 11 września w Sanktuarium Maryjnym w Kalwarii Zebrzydowskiej. Zgodnie z ostatnią wolą kardynał został pochowany w krypcie kaplicy cudownego obrazu Matki Bożej Kalwaryjskiej.
W historii Kościoła rzymskokatolickiego na Ukrainie Marian Jaworski pozostał przede wszystkim pasterzem okresu odrodzenia. Kierował archidiecezją lwowską w okresie, gdy Kościół stanął przed zadaniem nie tylko odbudowy zniszczonych struktur, ale także stworzenia warunków do dalszego rozwoju w niepodległej Ukrainie. Odbudowa struktur kościelnych, kształcenie nowego pokolenia duchownych, rozwój seminariów duchownych, udział w formowaniu Konferencji Biskupów Ukrainy oraz posługa na Wołyniu stały się ważnymi elementami tego procesu.
Opis zdjęcia: Marian Jaworski podczas otwarcia odnowionego Cmentarza Orląt Lwowskich w 2005 r. Fot. KG.
Leave a Reply