27 sierpnia szefowie resortów nauki Polski oraz Ukrainy Marcin Kulasek i Andrij Butenko otworzyli w odbudowanym Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologicznym na górze Pop Iwan Międzynarodowe Centrum Wspólnego Użytkowania Aparatury Naukowej. W 1938 roku uruchomiono tutaj obserwatorium Uniwersytetu Warszawskiego.
Polski oraz ukraiński ministrowie podpisali podczas ceremonii otwarcia centrum deklarację o współpracy, zakładającą rozwój Karpat jako otwartej przestrzeni dla nauki i edukacji.
Na górze Pop Iwan w „Białym Słoniu” zainstalowano teleskop pod kopułą zaprojektowaną specjalnie z myślą o trudnych warunkach pogodowych, panujących na dużych wysokościach. W przyszłości teleskop zostanie wyposażony w zrobotyzowany system, dzięki czemu będzie można nim sterować zdalnie.
Obserwatorium zostało odnowione przez Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka we współpracy ze Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Zainstalowana tam aparatura będzie dostępna nie tylko dla obu uczelni, lecz także dla innych zespołów badawczych, które będą mogły ubiegać się o możliwość jej wykorzystania.
Placówka powstała w 1938 roku jako stacja naukowa Uniwersytetu Warszawskiego. Po latach ruiny w czasach ZSRR grupa zapaleńców po obydwu stronach granicy zdołała doprowadzić projekt odnowienia polskiego centrum badań kosmicznych.
Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, znane jako „Biały Słoń”, powstało w latach 1936–1938 z inicjatywy Uniwersytetu Warszawskiego i Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. Była to wówczas jedna z dwóch najnowocześniejszych placówek tego typu w Europie. Funkcjonowanie obserwatorium przerwał jednak wybuch II wojny światowej, a po jej zakończeniu tereny te znalazły się w granicach Związku Radzieckiego.
W 2016 r. Uniwersytet Warszawski i Karpacki Uniwersytet Narodowy rozpoczęły współpracę nad stworzeniem w nim ośrodka polsko-ukraińskiej współpracy naukowej. Od 2017 r. działa tam również polsko-ukraińska stacja ratownictwa górskiego.
Większość prac remontowych i rewitalizacyjnych przy ruinach dawnego polskiego obserwatorium finansowano z funduszy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz programów Unii Europejskiej we współpracy z Uniwersytetem Warszawskim.
Słowo Polskie, fot. media publiczne; 1 września 2026 r.
Leave a Reply