17 lutego 2023 roku do zasobu Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie trafiło archiwum rodziny Krzeczkowskich, w tym pamiętnik po Janinie z domu Broszkiewicz, spisany na korze brzozowej, będący unikalnym artefaktem, ofiarowanym przez jej córkę Krystynę. W tym samym roku 31 instytucji pamięci z Estonii, Łotwy, Litwy, Polski i Ukrainy złożyły wspólną propozycję wpisania listów zesłańców syberyjskich, sporządzonych na korze brzozowej, na listę „Pamięci Świata” UNESCO (The Memory of the World Register).
Inicjatorem wpisania listów na listę UNESCO była estońska instytucja – Muzeum Okupacji i Wolności Vabamu. Pomysł został wsparty przez inne kraje. Wspólne zgłoszenie obejmowało 148 pozycji, w tym listy z kory brzozowej i inne dokumenty osobiste sporządzone przez więźniów politycznych lub deportowanych do ZSRS w latach 1940-1965.
Dokumenty pisane na korze brzozowej są nośnikiem pamięci o horrorze, jakiego doświadczali represjonowani przez Związek Sowiecki. To właśnie na korze brzozowej powstały szkice do jednego z najwybitniejszych dzieł literatury łagrowej, czyli Archipelagu GUŁag Aleksandra Sołżenicyna.
Liczący 18 kart pamiętnik Janiny Krzeczkowskiej z domu Broszkiewicz zawiera wpisy jej znajomych, którzy razem z nią przebywali na Syberii. Była to namiastka normalności na „nieludzkiej ziemi”, a obecnie stanowi niezwykłe świadectwo o osobach, które razem z Janiną Broszkiewicz przebywały na zesłaniu.
Niektóre z pojawiających się nazwisk: Adela Cukierman – dwukrotnie, Krystyna Mańkowska – trzykrotnie, Mira Arnecka[?], Wanda Grzybowska – dwukrotnie, Sonia Landan[?], Rena Stiller, Dawid Knobel, Władka, Baśka.
Janina Krzeczkowska (Broszkiewicz), urodzona w 1922 r. w Bochni, po wybuchu wojny trafiła do Lwowa. Rozpoczęła pracę jako sanitariuszka – najpierw w szpitalu przy ul. Kleparowskiej, następnie przy ul. Piekarskiej. Została aresztowana 29 czerwca 1940 r. przez NKWD, wywieziona na Syberię, następnie trafiła do Kazachstanu, gdzie pracowała w posiołku Asino, w szpitalu, na oddziale izolacyjnym dla chorych na tyfus. Została zwolniona 1 października 1941 r., Asino opuściła cztery dni później. 21 października dotarła do Buzułuku, stamtąd do Teheranu, gdzie od 9 kwietnia 1942 r. do 15 listopada 1943 r. pracowała najpierw w Głównym Szpitalu Cywilnym, następnie w Szpitalu Cywilnym w Teheranie. W lipcu 1942 r. ukończyła ośmiotygodniowy kurs pogotowia sanitarnego z praktyką szpitalną w Teheranie, zorganizowany przez Polski Czerwony Krzyż – Delegatura w Teheranie. Wstąpiła w szeregi Pomocniczej Służby Kobiet jako ochotniczka. Następnie trafiła do Palestyny i dalej z Armią gen. Andersa przez Egipt do Włoch, gdzie nadal pracowała w Szpitalu Wojennym nr 7. W 1945 r. zdała egzamin z zakresu czterech klas gimnazjum ogólnokształcącego przed Państwową Komisją Egzaminacyjną przy Kursach Maturalnych dla Ochotniczek PSK w Porto San Giorgio. Za swoją postawę i pracę została odznaczona Gwiazdą za wojnę 1939–45, Gwiazdą Italii oraz Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino (nr 41974). Po wojnie wraz z rodziną zamieszkała w Leicester w Anglii, gdzie zmarła w 2006 r.
Słowo Polskie za: https://archiwumpamieci.pl, fot. https://archiwumpamieci.pl, 30 listopada 2025 r.
Leave a Reply