Franciszek Kowalski – polski poeta, pedagog, pamiętnikarz, tłumacz. Urodził się 21 marca 1799 w Pawołoczy niedaleko Berdyczowa. Kształcił się w Liceum Krzemienieckim. Jeszcze w czasach szkolnych zajął się przekładami dzieł Moliera.
W 1824 przeniósł się do Warszawy, gdzie żył z guwernerki. W 1829 został nauczycielem języka i literatury polskiej w szkole wojewódzkiej w Szczebrzeszynie.
W czasie powstania listopadowego wstąpił do 16. Pułku Piechoty. Przeniósł się do Legii Litewsko-wołyńskiej, zaraz po jej utworzeniu. W czasie oblężenia Zamościa był podporucznikiem, dowódcą plutonu w szwadronie kpt Michała Gołębiowskiego. Po poddaniu się twierdzy przebywał do września 1832 w niewoli w Kamieńcu Podolskim.
Po uwolnieniu przeniósł się do Galicji, gdzie pracował jako guwerner. W 1849 został archiwistą w Tulczynie Potockich. W 1861 przeniósł się do Czerniatyna koło Baru. W 1862 wyjechał na kurację do Kijowa.
Znany z tekstów pieśni (Tam na błoniu błyszczy kwiecie (Ułan na wedecie), Maliniak (Inc.: Stańmy bracia wraz)), poezji i książek dla dzieci. Tłumaczył Moliera i Walter Scotta. W 1852 opublikował Wspomnienia w 2 tomach.
Zmarł 10 października 1862 w Kijowie.
Franciszek Kowalski. Stańmy bracia wraz
Stańmy bracia wraz, ile jest tu nas,
Zróbmy przyjacielskie koło,
I zanućmy pieśń wesoło,
Póki jeszcze czas, póki jeszcze czas.
To dobrze, że wraz los popędza nas,
Pójdziem chętnie do Wijatki,
Do Kaukazu, do Kamczatki,
Byle tylko wraz, byle tylko wraz.
Dobrze też i to, że koledzy są:
Lepiej razem być w niewoli,
Niż samemu w szczęsnej doli,
Śpiewaj bracie hoc, śpiewaj bracie hoc.
Wspomnij bracie mój, pod Grochowem bój
Czy pamiętasz strach Moskali,
Jak przed nami uciekali,
Jak ich ginął rój, jak ich ginął rój.
Lidia Baranowska, fot. flaga powstania listopadowego, domena publiczna, 23 marca 2026 r.
Leave a Reply