Felsztyn na Podolu został założony w 1584 roku przez Mikołaja Herburta, który nazwał go na cześć rodowej siedziby Füllstein. Przez wieki miasteczko było ważnym ośrodkiem polskości na wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej.
Najważniejszym ośrodkiem, skupiającym miejscową ludność polskiego pochodzenia w Felsztynie jest barokowy kościół św. Wojciecha, ufundowany w XVIII wieku. Choć w czasach sowieckich zamieniono go na magazyn nawozów, a wieżę zburzono, lecz świątynia przetrwała burzliwe dzieje i władze bezbożników i w latach 90. została zwrócona katolikom (głównie miejscowym Polakom), którzy ją odrestaurowali.
W Felsztynie znajduje się ciekawostka na skalę światową i dziedzictwa UNESCO – jeden z punktów pomiarowych tzw. Łuku Struvego – XIX-wiecznego projektu, który pozwolił dokładnie zmierzyć kształt Ziemi. Punkt ten oznaczono pamiątkową tablicą tuż przy kościele.
W 1947 roku władze sowieckie zmieniły historyczną nazwę Felsztyn na Hwardyjskie, by zatrzeć polskie korzenie miejscowości, ale w pamięci mieszkańców stara nazwa wciąż funkcjonuje. Jeszcze jeden Felsztyn (teraz Skeliwka), należący do tegoż właściciela, położony był przy dawnym szlaku handlowym do Sambora i Lwowa.
Mikołaj Herburt z Felsztyna i Dziedziłowa herbu Herburt (zm. w 1602 roku) – wojewoda ruski w latach 1588–1602, wojewoda podolski w 1588 roku, podkomorzy halicki w latach 1581–1587, chorąży lwowski w latach 1577–1581, starosta tłumacki, skalski i barski w 1588 roku[1], starosta osiecki w 1595 roku.
Lidia Baranowska, fot. kościół św. Wojciecha w Felsztynie, Wikipedia, 17 lutego 2026 r.
Leave a Reply