Nadzwyczajną atrakcją „Targów Wschodnich” we Lwowie w roku 1934 była wystawa pod znakiem, „Lwów przed czterdziestu laty”, dająca doskonały obraz miasta w owym czasie, kiedy staraniem Polski urządzoną została na placu ongiś powystawowym „Targów Wschodnich” na wielką skalę zakrojona Powszechna Wystawa Krajowa, ilustrująca wszechstronnie stan ówczesnej Galicji.
Inicjatorem tego przeglądu „wczorajszego” Lwowa i jego głównym organizatorem był Dr. Aleksander Czołowski, który z nadzwyczajną umiejętnością i z właściwym sobie głębokim znawstwem przedmiotu zdołał zapełnić dwie sale skrzydłowe w pałacu Sztuki masą eksponatów, by szczególnie młodemu pokoleniu dać obraz „wczorajszego” sprzed lat czterdziestu Lwowa, a przy tej sposobności w rocznicę Powszechnej Wystawy Krajowej, zwanej „Kościuszkowską” przypomnieć tych mężów, którzy stwarzając podówczas ów wspaniały przegląd rozwoju kraju we wszystkich jego dziedzinach, położyli wiele pracy i trudu w urzeczywistnieniu wielkiego dzieła.
„Wczorajszy” Lwów z przed lat czterdziestu przemawia żywo, zwłaszcza do starszego pokolenia, z dwustu współczesnych fotografii o formacie 30/40 cm. Fotografie dają doskonały obraz ówczesnego ówczesnego Lwowa, a przedstawiając rozmaite place i ogrody, ulice i gmachy, po których nieraz i śladu nie pozostało wskazują na wielki rozwój miasta w tym okresie, pomimo pożogi i rozgwaru, srożącego się wśród jego murów w czasie wielkiej wojny światowej i późniejszych wojennych jej odruchów. Wskazuje dobitnie na ten ogromny w minionym okresie rozwój miasta porównanie „wczorajszego” Lwowa, przemawiającego tak plastycznie i wyraźnie ze ścian wystawy z Lwowem w roku 1934. Ścierał się tu i ówdzie na jego gruzach, rozprzestrzeniając się daleko poza dawne sprzed lat rogatki. Przedstawiające poszczególne obiekty miasta fotografie, doskonale wykonane, przykuwają uwagę widza, a każdy ze starszego pokolenia, przeglądając znane sobie połacie miasta i jego zakątki, ożywi je wylęgłem z pamięci wspomnieniem. Przesuwają się przed oczyma widza stare pałace i dworki, które legły już przeważnie w gruzach, wspomnienia wywoła dawny tramwaj którego konie mozolące się, by wozy dźwigać po pochyłościach miasta, z zaniepokojeniem spoglądały właśnie przed czterdziesta laty na swego elektrycznego współzawodnika, którego motor miał zastąpić dychawiczne konie wiedeńskiego towarzystwa.
I sporo innych obrazków z przed czterdziestu lat przesunie się koleino przed oczyma zwiedzających i przykuje bez wątpienia ich uwagę. Ciekawą jest historia tych fotografii. W porozumieniu z komitetem zdejmował je znany podówczas obywatel Franciszek Rychnowski, który jednak poróżniwszy się z nim, nie zrobił użytku z owych dwustu płyt i dopiero obecnie dzięki zabiegom Dr. Czołowskiego przy dużej życzliwości córki obywatela uszły one zagładzie i powiększyły piękne zbiory Muzeum historycznego Lwowa.
Spora liczba eksponatów wystawowych odnosi się do Powszechnej Wystawy Krajowej z r. 1894. Ze ścian spoglądają portrety głównych twórców tej wystawy pędzla nieraz pierwszorzędnych malarzy, zatem portrety: ks. Adama Sapiehy, prezesa wystawy (mal. Pentera), Włodzimierza hr. Dzieduszyckiego (mal. Pochwalskiego, kopia Sozańskiego), Kazimierza hr. Badeniego (mal. Horowitza), prez. Mochnackiego, (al. Rejchana), Alfreda Zgórskiego, Jana Kantego Zielińskiego, sekretarza wystawy (mal. Krzesza) i innych. Dopełnieniem ilustracyjnej części są liczne, inne obrazy, między nimi obraz Rejchana, przedstawiający cesarza Franciszka Józefa I, zwiedzającego wystawę. W gablotach pomieszczone zostały odnoszące się do owej wystawy medale, dokumenty, przewodniki, afisze, bilety, regulaminy i tp., w ogólności różnorodne materiały, oświetlające pracę organizacyjne.
Prawdziwe uznanie wyrazić należy Dr. Czołowskiemu, ongiś współorganizatorowi Powszechnej Wystawy krajowej i jego współpracownikowi, nie zrównanemu w tej mierze kustoszowi Rudolfowi Mękickiemu, iż dali nam tak wierny obraz „wczorajszego” Lwowa i uprzystępnili zwłaszcza młodszemu po koleniu poznanie miasta w okresie z przed lat czterdziestu.
Słowo Polskie za: KURJER”, Kraków-Lwów, z dnia 2 września 1934, 24 stycznia 2026 r.
Leave a Reply