5 marca 2026 roku wygasła specustawa dotycząca szczególnego wsparcia uchodźców z Ukrainy wygasła. Główne zmiany to – przedłużenie legalności pobytu osób objętych ochroną czasową do 4 marca 2027, status CUKR, utrata darmowej opieki zdrowotnej dla niektórych kategorii uchodźców wojennych.
Według najnowszych zmian obywatele Ukrainy, którzy znajdują się w Polsce na podstawie wizy krajowej, zezwolenia na pobyt czasowy, karty pobytu, polskiego dokument tożsamości cudzoziemca, dokumentu „zgoda na pobyt tolerowany”, uprawnień wynikających z ruchu bezwizowego, których termin upłynął po 24.02.2022 będą mogli legalnie przebywać w Polsce do 4 marca 2027 (“przedłużone” dokumenty nie uprawniają do przekroczenia granicy).
Po wygaśnięciu ochrony tymczasowej w Polsce osoba będzie miała 30 dni na opuszczenie kraju lub zalegalizowanie swojego pobytu na innej podstawie – na przykład pracy, nauki lub łączenie rodziny.
Po przekroczeniu granicy z Polską goście będą mieli 30 dni na złożenie wniosku o numer PESEL UKR w urzędzie gminy (jeśli nie posiadały wcześniej nadanego statusu UKR).
Osoby, które uzyskały PESEL ze statusem UKR bez okazania paszportu lub innego dokumentu tożsamości ze zdjęciem, albo uzyskały nowy paszport muszą zaktualizować swoje dane w urzędzie gminy do 31 sierpnia 2026 r. Brak aktualizacji skutkować będzie utratą ochrony czasowej od 1 września 2026 r i zmianą statusu na „NUE”, a tym samym – utratą prawa pobytu.
Przy złożeniu wniosku o PESEL UKR pobierane będą odciski linii papilarnych u dzieci powyżej 6 r. życia. Jeżeli wcześniej przy otrzymaniu UKR dziecko nie składało odcisków, po ukończeniu 6 lat trzeba aktualizować dane (odciski).
Po anulowaniu można ponownie złożyć wniosek do urzędu gminy o nadanie numeru PESEL UKR jeżeli osoba kwalifikuje się według ustawy. Utrzymane zostaną m.in. zasady funkcjonowania dokumentu diia.pl (elektorniczny dokument, potwierdzający status UKR, służący do przekroczenia granicy)
Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy:
– cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2; (w ciągu 30 dni do urzędu gminy)
– cudzoziemiec opuścił terytorium Polskę na okres powyżej 30 dni;
– cudzoziemiec złożył w dowolnym organie gminy pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej na terytorium Polski;
– cudzoziemcowi udzielono inny status ochronny lub zezwolenie na pobyt czasowy/stały/długoterminowego rezydenta UE, obywatelstwo polskie lub jednego z krajów UE.
Osoba, która posiadała UKR, złożyła wniosek o ochronę międzynarodową, ale jej nie dostała, będzie mogła ponownie korzystać ze statusu UKR, nie wyjeżdżając z Polski.
Obywatele Ukrainy posiadający status UKR będą mogli ubiegać się o wydanie karty pobytu CUKR pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek:
– posiadanie statusu UKR w dniu 4 czerwca 2025 r.,
– aktualny status UKR w dniu złożenia wniosku,
– nieprzerwane posiadanie statusu UKR przez co najmniej 365 dni.
Karta ta ma być wydawana na okres trzech lat i ma przyznawać dostęp do rynku pracy. Nie ma jeszcze możliwości składania wniosków. Informacje dotyczące CUKR będziemy publikować niezwłocznie, gdy tylko dostaniemy je z Urzędu ds. Cudzoziemców (który zapowiada, że nastąpi to niedługo).
Obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową (posiadający PESEL ze statusem UKR) nadal będą mogli pracować na podstawie powiadomień o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy.
Obywatele Ukrainy przebywający na terytorium Polski legalnie, nieposiadający statusu UKR będą mogli wykonywać pracę na dotychczasowych zasadach do dnia 4 marca 2029 r.
Osoby, które posiadają status ochrony czasowej UKR w Polsce, będą nadal mogły zakładać nowe jednoosobowe działalności gospodarcze i prowadzić je na takich samych zasadach jak obywatele RP.
Osoby bez statusu UKR będą mogły kontynuować prowadzenie działalności założonej i prowadzonej przed 5 marca 2026 r., ale po tym terminie nie będą mogły rejestrować nowych JDG, chyba że będzie je do tego uprawniać podstawa pobytowa.
Zmiana zasad zakwaterowania: Nowy system przewiduje prawo do krótkoterminowego pobytu kryzysowego (do 60 dni w okresie maks. 12 miesięcy od wybuchu wojny). Prawo do długoterminowego zakwaterowania zostanie ograniczone tylko dla osób z grup szczególnie wrażliwych (osoby z niepełnosprawnościami (dla dorosłych stopień umiarkowany i znaczny), emeryci 60+/65+ bez polskiej emerytury, kobiety w ciąży i matki wychowujące dziecko do 12 miesiąca życia, osoby przebywające pod opieką instytucjonalną za granicą, a także osoby po hospitalizacji).
Tylko do 30 czerwca 2026 r. w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania będą mogły pozostać również osoby z tych grup, które utracą status wrażliwych, w szczególności pełnoletni uczniowie szkół lub tymczasowi opiekunowie.
Dostęp do świadczeń zdrowotnych NFZ zostaje utrzymany dla dzieci, kobiet w ciąży i okresie połogu, ofiar przemocy (tortur lub gwałtu), osób z grup wrażliwych zamieszkujących w ośrodkach zbiorowego zamieszkania oraz w nagłych wypadkach. Dostęp do bezpłatnej pomocy medycznej dla osób nieubezpieczonych będzie znacznie ograniczony.
Dostęp do pomocy społecznej również zostanie ograniczony i będzie odpowiadał rodzajom wsparcia udzielanego cudzoziemcom przebywającym w Polsce z powodów humanitarnych lub na podstawie zezwolenia na pobyt tolerowany – w szczególności prawo do schronienia, wyżywienia, niezbędnej odzieży i zasiłku celowego.
Popularne świadczenie 800+ przysługiwać będzie tylko tym dzieciom, których przynajmniej jeden rodzic pozostaje aktywny zawodowo, z wyjątkiem rodzica, który ma pod opieką dziecko o polskim obywatelstwie lub dziecko z niepełnosprawnością.
Dodatkowe lekcje języka polskiego i oddziały przygotowawcze będą funkcjonować do czerwca 2026, po czym nastąpi pełne przejście na ogólne zasady edukacji (gdzie systemowo uwzględnione są szczególne potrzeby uczniów cudzoziemskich, więc szkoły wciąż będą miały możliwość organizowania klasy przygotowawczych czy dodatkowych lekcji polskiego. Przypominamy również o włączeniu funkcji asystentki międzykulturowej do polskiego systemu edukacji)
Zmiany dotyczące cudzoziemców (nie tylko z Ukrainy)
Więcej w tekści Ustawy:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000203/O/D20260203.pdf
Słowo Polskie za: polskie media, fot. krakow.pl, 12 marca 2026 r.
Leave a Reply