11 kwietnia 1870 roku w Kijowie urodził się Leon Kowalski – wielki artysta, malarz, prezes polskiego Związku Artystów Plastyków. Kiedy żył, to nie szukał rozgłosu, by głęboko oddany sztuce. Pozostawił trwały ślad w polskiej kulturze. Każdy jego obraz świadczył o cierpliwości i pokorze wobec natury. Jako pedagog zapisał się w pamięci uczniów jako mistrz życzliwy i inspirujący.
Leon Kowalski był synem Mariana, powstańca styczniowego i Domiceli z Szutkowskich. Edukację artystyczną rozpoczął w Szkole Malarskiej Mikołaja Iwanowicza Muraszki w Kijowie, gdzie uczył się m.in. u Michaiła Wrubla. W latach 1889-1895 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych. Pobierał nauki m.in. u Władysława Łuszczkiewicza, Floriana Cynka, Józefa Unierzyskiego, Izydora Jabłońskiego i Leopolda Löflera.
Jego prace zauważył Jan Matejko, który przyznał artyście prywatne stypendium. Nagrodzony za studia srebrnym medalem, otrzymał cesarską dotację na studia zagraniczne. Po studiach artysta wyjechał do Monachium, gdzie kształcił się w pracowni Karla Rauppa. Następnie pobierał nauki w Paryżu w pracowniach Jeana Paula Laurensa, Jeana Josepha Benjamina Constanta oraz Augusta Girardota. Podczas studiów w Paryżu i Monachium Kowalski znany był z tego, że zamiast siedzieć w pracowni, często malował „w biegu” – szkicował na ulicach, w kawiarniach i parkach.
W 1905 roku artysta zamieszkał w Krakowie. Związał się z krakowskimi artystami, był współzałożycielem „Grupy Zero” i Związku Artystów Plastyków.
Leon Kowalski ożenił się Marią z Kubickich-Piotruch. Podczas I wojny światowej przebywał w Kijowie . Lata I wojny światowej spędził w Kijowie tworząc m.in. „Polską Szkołę Sztuk Pięknych”. Był cenionym nauczycielem. Studenci wspominali, że zamiast długich wykładów często prowadził ich w plener i mówił: „malarstwa nie uczy się z książek, tylko z patrzenia”. Po roku 1920 wrócił do Krakowa i został wybrany prezesem Związku Artystów Plastyków a w 1929 roku prezesem Towarzystwa Artystów Grafików. Brał udział w wystawach w kraju, jak i za granicą. Uparawiał w twórczości wiele kierunków. Posługiwał się różnymi technikami: malarstwem olejnym, akwarelą, pastelą oraz grafiką (akwaforta, drzeworyt, litografia). Tworzył głównie: pejzaże i widoki miejskie, portrety i sceny rodzajowe, martwe natury i motywy kwiatowe. Zachwycony techniką francuską tworzył obrazy barwne i pełne gry światła. Jedna z anegdot opowiada, że miał zwyczaj wychodzić bardzo wcześnie rano, jeszcze przed wschodem słońca, aby malować pejzaże w naturalnym świetle. Znajomi żartowali, że „Kowalski widział więcej świtów niż niejeden stróż nocny”. Mimo sukcesów wystawowych Kowalski miał opinię człowieka bardzo skromnego. Podobno zdarzało się, że nie podpisywał swoich prac od razu, twierdząc, że „najpierw obraz musi obronić się sam”.
W roku 1937 wydał tomik wspomnień „Pędzlem i piórem”, pisywał też artykuły, m.in. do „Głosu Plastyków”.
Leon Kowalski, zmarł 17 listopada 1937 roku w Krakowie. Spoczywa na cmentarzu Rakowickim.
Fot. Leon Kowalski, „Autoportret” (1897), olej, płótno, Muzeum Narodowe w Krakowie, [źródło: Zbiory cyfrowe MNK].
Słowo Polskie za: Ryszard Arkadiusz Frączek, 13 kwietnia 2026 r.
Leave a Reply