W 1939 roku Michał Karasiewicz-Tokarzewski opracował plan zamachu na Hitlera w Warszawie. Najmłodszy generał (generałem został w wieku zaledwie 31 lat) i jeden z najzdolniejszych dowódców Wojska Polskiego, geniusz działań konspiracyjnych. Twórca Służby Zwycięstwu Polski urodził się we Lwowie 5 stycznia 1893 r.
Jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej włączył się w działalność niepodległościową i używając pseudonimu „Karasiewicz” należał do Związku Strzeleckiego oraz Związku Walki Czynnej. W 1913 r. wziął udział w słynnym kursie oficerskim przyszłych kadr odrodzonej Polski w Stróży koło Limanowej.
Od sierpnia 1914 roku służył w Legionach Polskich. Po kryzysie przysięgowym został internowany. Po zwolnieniu aktywnie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej, szczególnie na obszarze bolszewickiej Rosji i w samej Moskwie. W listopadzie 1918 r. wstąpił do odrodzonego wojska i wziął udział w walkach z oddziałami ukraińskimi oraz w wojnie polsko-bolszewickiej. W okresie międzywojennym kontynuował karierę w wojsku. W 1924 roku został mianowany generałem jako jeden z najmłodszych w Wojsku Polskim. Podczas wojny obronnej 1939 roku dowodził grupą operacyjną wchodzącą w skład Armii „Pomorze”. 27 września 1939 r. został dowódcą Służby Zwycięstwu Polski.
„Dane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z Rządem pełnomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na całym obszarze Państwa, przekazuję gen. bryg. Michałowi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic – J. Rómmel, gen. dyw.” – czytamy w tekście pełnomocnictwa wydanego przez dowódcę Grupy Armii „Warszawa”.
„Tokarzewski, o ujmującym zachowaniu, robi wrażenie więcej polityka niż wojskowego. Przyczynia się do tego swoboda, z jaką obraca się wśród zagadnień politycznych, i inicjatywa, jaką przejawia w tej dziedzinie, którą zresztą staramy się powściągnąć” – Stefan Korboński, jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego.
Po utworzeniu Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) Karasiewiczowi-Tokarzewskiemu powierzono funkcję komendanta obszaru lwowskiego.
Aresztowany przez NKWD po przejściu na obszar okupacji sowieckiej, trafił do łagru, a następnie – po ujawnieniu jego tożsamości – na moskiewską Łubiankę. Zwolniono go dopiero po podpisaniu układu Sikorski-Majski (po 30 lipca 1941 r.) i powierzono dowództwo 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty w tworzonej w ZSRS Armii Polskiej, a następnie zastępstwo dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie, gen. Władysława Andersa.
Od sierpnia 1944 roku pełnił funkcję dowódcy III Korpusu Polskiego. Lecz jako piłsudczyk był pomijany przy obejmowaniu ważnych stanowisk w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.
Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, biorąc czynny udział w życiu polskiej emigracji. Żeby przeżyć, musiał pracować jako robotnik w fabryce sprzętu radiowego. Zmarł w Casablance 22 maja 1964 roku. Od 1992 r. urna z jego prochami spoczywa na warszawskim cmentarzu powązkowskim.
Opis zdjęcia: Gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz, Jerozolima 1943 r.
Słowo Polskie za: Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie, 8 stycznia 2025 r.
Leave a Reply