30 marca 1857 roku na przedmieściach Łucka urodziła się Gabriela Zapolska – polska pisarka i aktorka. Była jedną z najważniejszych postaci polskiej literatury przełomu XIX i XX wieku. Miała odwagę w pokazywaniu prawdy o społeczeństwie. W swoich utworach przedstawiała hipokryzję mieszczaństwa, nierówności społeczne oraz trudną sytuację kobiet.
Gabriela Zapolska, właśc. Maria Gabriela Janowska, autorka „Moralności Pani Dulskiej” była córką Wincentego Korwina-Piotrowskiego, zamożnego ziemianina, właściciela majątku Kiwerce, i Józefy z Karskich, eks-tancerki baletowej z Warszawy. Bratem Gabrieli był znany adwokat i dziennikarz Kazimierz Korwin-Piotrowski. Gabriela początkowo miała zapewnione domowe nauczanie. Następnie kształciła się w instytucie u Sióstr Sacré Coeur we Lwowie.
Szybko w wieku 19 lat wyszła za mąż za ziemianina Konstantego Śnieżko-Błockiego herbu Leliwa, porucznika gwardii carskiej. Pragnęła być aktorką, wędrowała z zespołami wędrownymi po Galicji, Królestwie Polskim. W 1879 roku w wieku 22 lat występowała w amatorskim teatrze w Warszawie. Trzy lata później udało się jej unieważnić małżeństwo. Zerwała z rodziną i w styczniu 1882 roku otrzymała angaż w teatrze w Krakowie. Od tego czasu przyjęła pseudonim Gabriela Zapolska. Była osobowością niezwykłą, ale konfliktową. W roku 1889 wyjechała do Paryża. Bez sukcesów występowała w teatrach Théâtre Libre A. Antoine’a i modernistycznym Théâtre de l’Œuvre. Bez powodzenia próbowała też sił w teatrach polskich. W końcu otrzymała angaż w krakowskim teatrze kierowanym przez Tadeusza Pawlikowskiego.
Zapolska oddała się pisarstwu. Stała się przedstawicielka polskiego naturalizmu. Pisała komedie satyryczne, dramaty i powieści. Wykpiwała moralną obłudę mieszczaństwa. W 1881 roku debiutowała opowiadaniem pt. „Jeden dzień z życia róży”. Wydawała nowele i powieści w prasie lwowskiej i warszawskiej. Jej opowiadanie „Małaszka”, czy powieści „Kaśka Kariatyda” i „Przedpiekle” z uwagi na głoszony naturalizm wywoływały burze krytyki. Zapolska szła dalej. Podejmowała problematykę prostytucji i chorób społecznych. Można powiedzieć prowadziła „wojownicze” życie. Ponownie wyszła za mąż za ,malarza Stanisława Janowskiego. Od 1904 zamieszkała we Lwowie. Z mężem zorganizowała zespół teatralny, z którym objeżdżała Galicję. Zmarła 17 grudnia 1921 we Lwowie i 22 grudnia została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Łyczakowskim.
Słowo Polskie za: Ryszard Atkadiusz Frączek, fot. encyklopediateatru.pl, 31 marca 2026 r.
Leave a Reply