Wówczas po stronie kozackiej przysięgę na wierność Moskwie złożyło 127 tys. osób płci męskiej oraz 284 przedstawicieli kozackiej starszyzny. W zamian moskiewska delegacja na czele z Buturlinem pozostawiła rozmytą obietnice, że „słowo cara się nie zmienia”.
Sobór Perejasławski (8(18) stycznia 1654 r.) – ogólna rada kozackiej starszyzny zwołana przez rusińskiego szlachcica, przywódcę sił kozackich Bohdana Chmielnickiego w Perejasławiu niedaleko Kijowa (obecnie Perejasław Chmielnicki) w celu legitymizacji Unii między Ukrainą kozacką a państwem moskiewskim.
W czasie tzw. „wojny narodowo-wyzwoleńczej” pod wodzą Chmielnickiego, prowadzonej w latach 1648–1657 Hetmanat utrzymywał stosunki dyplomatyczne i zawierał sojusze wojskowo-polityczne z wieloma państwami – Chanatem Krymskim, Turcją, Państwem Moskiewskim, Mołdawią itd. Ciągłe zdrady Chanatu Krymskiego i niepewność innych sojuszników skłoniły hetmana do nawiązania bliskich kontaktów z Moskwą, która była zainteresowana zwiększeniem swoich wpływów na Ukrainie.
Jesienią 1653 roku moskiewski Sobór Ziemski, który obradował w Moskwie, podjął decyzję o włączeniu Ukrainy do Państwa Moskiewskiego, a 23 października (2 listopada) 1653 Moskwa wypowiedziała wojnę Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Aby przeprowadzić negocjacje z Kozakami, 9 października 1653 roku z Moskwy wyruszyło liczne poselstwo pod przewodnictwem bojaryna W. Buturlina. Do składu poselstwa weszli również Okolniczy, Olferjew, diakon Łopuchin oraz inni przedstawiciele prawosławnego duchowieństwa.
Na miejsce przeprowadzenia generalnej kozackiej rady wojskowej wybrano miasto Perejasław, gdzie poselstwo przybyło 31 grudnia 1653 roku. Bohdan Chmielnicki wraz ze swoją starszyzną przybył 6 stycznia 1654 roku. W Perejasławiu 8 (18) stycznia 1654 odbyła się rada starszyzny, a później generalna rada wojskowa. Wzięli w niej udział przedstawiciele Kozaków z pułków kijowskiego, czernihowskiego i bracławskiego oraz mieszkańcy Perejasławia. Nie zaproszono natomiast przedstawicieli chłopów, mieszczan (oprócz Perejasławia) i duchowieństwa.
Po odczytaniu przywileju królewskiego przez hetmana, starszyzna i moskiewscy posłowie udali się do soboru Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Perejasławiu, gdzie duchowieństwo miało złożyć przysięgę. Jednakże Bohdan Chmielnicki zażądał, aby Moskowici jako pierwsi złożyli przysięgę w imieniu cara, co jego zdaniem zapewniłoby Ukrainie zachowanie jej praw, a także byłoby potwierdzeniem sojuszu między dwoma partnerami. Bojaryn W. Buturlin stanowczo odmówił złożenia takiej przysięgi, w związku z czym hetman i starsi udali się na naradę, która trwała kilka godzin, a ambasadorzy musieli czekać w cerkwi. Podczas narady przybyli pułkownicy P. Teteria z Perejasławia i H. Lisnicki z Myrhorodu i też prosili W. Buturlina o złożenie przysięgi, ale bezskutecznie. Jednocześnie moskiewski delegat dwukrotnie zapewnił, że „car będzie chronił wszystkie prawa Ukrainy i oświadczył, że słowo cara się nie zmienia”. Po długich naradach i po uwzględnieniu słów Buturlina, które hetman i starszyzna uznali za równoznaczne z przysięgą carską, kozaczyzna złożyła przysięgę Państwu Moskiewskiemu.
W sumie przysięgę Moskwie złożyło 284 przedstawicieli kozackich elit w dniu soboru perejasławskiego. W imieniu cara hetmanowi wręczono list oraz oznaki władzy hetmańskiej: chorągiew wojskową – sztandar, buławę i czapkę. Po soborze perejasławskim przedstawiciele delegacji moskiewskiej odwiedzili 117 miast i miasteczek ukrainnych, aby przyjąć przysięgę na wierność carowi od ludności. Według ich danych, przysięgę złożyło 127 328 mężczyzn. Pułkownicy humańscy i bracławscy Iwan Bohun i Iwan Sirko , a także duchowieństwo rusińskie na czele z metropolitą Sylwestrem Kosowem, odmówili złożenia przysięgi Moskwie.
W wyniku soboru perejasławskiego i późniejszych negocjacji między rządem hetmańskim a carskim, doszło do unii wojskowo-politycznej Ukrainy kozackiej i Moskwy. Potrzeba uwolnienia się od zależności od Polski skłoniła Bohdana Chmielnickiego do uznania protektoratu cara moskiewskiego nad Ukrainą. Jednocześnie udzielono „carskiej gwarancji” zachowania praw państwowych Ukrainy.
Warto też zaznaczyć, że w czasie Rady Perejasławskiej nie zawarto żadnego oficjalnego aktu prawnego, złożono jedynie jednostronną przysięgę hetmana i starszych kozackich Moskwie.
Strona kozacka później opracowała pisemny projekt traktatu między Hetmanatem a Moskwą, zwany „Artykułami piśmiennymi”. Jednak podczas negocjacji w Moskwie w marcu 1654 r. dokument został skrócony i znacząco zmieniony na korzyść interesów carskich.
Opis ilustracji: Znaczek pocztowy z czasów ZSRS z napisem „300-lecie zjednoczenia Ukrainy oraz Rosji”, 1954 roku.
Leave a Reply