22 stycznia, z okazji obchodów 163. rocznicy Powstania Styczniowego 1863-1864 konsul generalny Ukrainy w Krakowie Wiaczesław Wojnarowski i wicekonsul Walentyna Kuźmin złożyli kwiaty i zapalili znicze na grobie podporucznika Andrija Potebni, rusińskiego powstańca, pochowanego w pobliżu zamku w Pieskowej Skale.
Bitwa pod Pieskową Skalą, w której zginął A. Potebnia, była jedną z wielu bitew stoczonych podczas powstania styczniowego. W nocy z 4 na 5 marca 1863 roku powstańcy dowodzeni przez Mariana Langewicza zaatakowali oddział wojsk rosyjskich stacjonujący na cmentarzu w Skale. W tym ataku uczestniczył również Andrij Potebnia. Zginął tam w pobliżu kamiennego ogrodzenia cmentarza. Jego towarzysze zanieśli A. Potebnię, śmiertelnie rannego w klatkę piersiową, do stróżówki na cmentarzu, gdzie zmarł w ich ramionach o świcie. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Niech Bóg da wam zwycięstwo w walce z tyranią…”. Wówczas wiele zagranicznych gazet zareagowało na bohaterską śmierć Andrija Potebni.
„W powstaniu styczniowym, które zyskało poparcie międzynarodowej opinii publicznej, obok Polaków brali udział Ukraińcy, Litwini i Białorusini. Zbrojny opór miał charakter wojny partyzanckiej, podczas której doszło do około 1200 bitew i potyczek. Zakończył się klęską powstańców, z których kilkadziesiąt tysięcy zginęło w potyczkach, około 1000 zostało straconych, około 38 000 skazano na ciężkie roboty lub zesłano na Syberię, a około 10 000 wyemigrowało. W szczególności w Wilnie powstańcy zostali pokonani przez rosyjskie oddziały Murawjowa, które uciekły się do brutalnych represji” – podkreślono w raporcie.
Andrij Afanasjowicz Potebnia – żołnierz armii carskiego, Rusin z pochodzenia urodził się 19 sierpnia 1838 roku w folwarku Manów w powiecie romenskim w guberni połtawskiej (obecnie wieś Gawryliwka, powiat romenski, obwód sumski). Ojciec Andrija – Panas Juchymowicz Potebnia pochodził z Kozaków. Jego starszy brat, naukowiec Ołeksandr Potebnia – założyciel tzw. kierunku psychologicznego w filologii domowej, którego imieniem nazwano Instytut Językoznawstwa Akademii Nauk Ukrainy. Dwaj inni bracia, Piotr i Mykoła, również oddali życie w walce z rosyjskim caratem.
Istotny wpływ na ukształtowanie poglądów A. Potebni miała jego znajomość z przyjacielem Tarasa Szewczenki, Zygmuntem Sierakowskim, który nazywał siebie „Ukraińcem z prawego brzegu Dniepru”.
W 1856 roku A. Potebnia ukończył Konstantynowski Korpus Kadetów w Petersburgu. Służył w Pułku Piechoty Szlisselburskiej. Odszedł ze służby w czerwcu 1862 roku. 27 czerwca 1862 roku dokonał zamachu na carskiego namiestnika w Polsce, Aleksandra Lidersa.
Znajdują się tam dwa groby A. Potebni, gdyż początkowo poległych powstańców i Andrija Potebnię pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu w miejscowości Skala. W 1953 roku, w 90. rocznicę powstania, prochy Andrija Potebni i jego poległych towarzyszy w dwóch urnach z wielkimi honorami wojskowymi przeniesiono do lokalnego muzeum historycznego, które znajduje się w pobliżu miejsca bitwy – zamku w Pieskowej Skale.
Powstańcy zostali pochowani w grobowcu-mauzoleum na południe od zamku nad stawem. Wspomniane mauzoleum, według ówczesnych komunistycznych władz PRL, miało służyć propagandzie przyjaźni polsko-rosyjskiej. Jednak z osobistej inicjatywy ambasadora Ukrainy w Polsce Dmytra Pawłyczki i dzięki znacznym staraniom Konsula Generalnego Ukrainy w Krakowie Zinowego Kurawskiego w 2000 roku wymieniono starą radziecką tablicę pamiątkową, która informowała o A. Potebni jako Rosjaninie. Na nowym nagrobku widniał napis:
„Tutaj spoczywa sześćdziesięciu pięciu nieznanych powstańców z 1863 roku, wśród nich akademik Stefan Zalewski i Ukrainiec Andrij Potebnia – były oficer armii rosyjskiej i współpracownik Aleksandra Hercena. Wieczna chwała bojownikom o naszą i waszą wolność!”.
Imię Andrija Potebni nadano m.in. w dzielnicy Stare Podgórze w Krakowie, dzielnicy Szępłoń we Wrocławiu i miasteczku Skała.
Słowo Polskie, fot. Konsulat Generalny Ukrainy w Krakowie.
Leave a Reply