Jesteś tutaj: Home » AKTUALNOŚCI » Różne » Z perspektywy Kresów I RP » Akcja z flagą na Kopcu Kościuszki jako szansa na przypomnienie o 230. rocznicy Uniwersału Połanieckiego

Akcja z flagą na Kopcu Kościuszki jako szansa na przypomnienie o 230. rocznicy Uniwersału Połanieckiego

Kopiec Kościuszki z flagą ukraińską obok flag polskich zawieszoną z powrotem przez polskich samorządowców. Fot. FB

7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko ogłosił w obozie pod Połańcem (obecnie część Krakowa) słynny Uniwersał w sprawie chłopskiej. Po perypetiach z flagą ukraińską na Kopcu Kościuszki warto przypomnieć znaczenie tego dokumentu, który pojawił się 67 lat wcześniej przed rosyjskim rozporządzeniem o uwłaszczeniu chłopów i 54 lata przed austriackim.

O tym, że Uniwersał Połaniecki był rewolucyjnym jak na te czasy świadczy to, że dla uczczenia pamięci o nim, w setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki usypano w Połańcu Kopiec Kościuszki.

Dokument zapowiadał zniesienie poddaństwa osobistego chłopów, przyznawał im prawo opuszczenia wsi po spełnieniu określonych warunków (wywiązanie się z obowiązków wobec pana, zawiadomienie komisji porządkowej o miejscu przesiedlenia), gwarantował im nieusuwalność z gruntu i zakazywał rugów. Ten akt prawny znosił poddaństwo osobiste chłopów, zapewniał ich nieusuwalność z gruntów ograniczał pańszczyznę na czas insurekcji oraz zawieszenie wykonania pańszczyzny chłopom powołanym do wojska.

Uniwersał przyznawał chłopom ograniczone prawo do dochodzenia swoich praw w sądach oraz wprowadzał urząd dozorcy, który był pierwszym w dziejach Polski urzędnikiem państwowym reprezentującym sprawy chłopskie, miał też dbać o przestrzeganie postanowień Uniwersału.
Z innej strony dokument ten miał na celu związanie ludności chłopskiej z powstaniem i świadczył o dalekowzroczności Kościuszki, który dostrzegał, że bez wolności wszystkich obywateli nie można mówić o niepodległości państwa.

Uniwersytet Połaniecki. Fot. Wikipedia

Dla pokrzepienia własnych słów czynem Kościuszko przez długi czas chodził w chłopskim ubraniu i nazywany był „Książem chłopów”. Nasiąknięty ideami równości człowieka, które zdobył podczas walki o wolność Stanów Zjednoczonych Kościuszko słynął jako człowiek szlachetny, obrońca uciśnionych, chłopów, Żydów, a także amerykańskich czarnych niewolników. Prezydent Thomas Jefferson miał powiedzieć o nim, że był „najczystszym spośród synów wolności”.

Ciekawostką jest także rusińsko-litewskie pochodzenie rodu Kościuszków. Tadeusz urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Polesiu jako czwarte dziecko miecznika brzeskiego Ludwika Tadeusza, pułkownika regimentu buławy polnej litewskiej i Tekli Kościuszko, z domu Ratomskiej.

Ród Kościuszków wywodził się od Konstantego Fiodorowicza, nazywanego zdrobniale „Kostiuszką” będącego dworzaninem wielkoksiążęcym Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta I.

Imię to stało się po latach nazwiskiem rodowym. Zygmunt I Stary jako wielki książę litewski w 1509 roku w spisanym w języku ruskim przywileju nadał Konstantemu na własność majątek Siechnowicze. Miejsce to stało się gniazdem rodowym Kościuszków. Z czasem ród uległ polonizacji.

Słowo Polskie, 7 czerwca 2024 r.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *