Mniej znaną i zbadanym pod względem wywózek Polaków z Ukrainy do Kazachstanu oraz Sybiru jest okres 1930-1932. Szczególnie te wywózki dotknęły mieszkańców obwodów winnickiego oraz żytomierskiego, graniczących z II RP. Od początku 1930 roku do jesieni 1932 roku z terenów Ukraińskiej Respubliki Sowieckiej wysiedlono ponad 24 tysiące rodzin oraz wywłaszczono 200 tysięcy gospodarstw rolnych.
Katastrofa ta nie ominęła również obwodu żytomierskiego. I tak, według danych lubarskiego Komitetu Wykonawczego Partii Komunistycznej, w 1930 roku wywłaszczono i sprzedano 564 „gospodarstwa kułackie” w tym rejonie, a w 1931 roku – 284. O skali tej akcji świadczą liczne dokumenty zachowane w Państwowym Archiwum Obwodu Żytomierskiego. Donoszą one o wywłaszczeniu, eksmisji i przesiedleniu 2156 rodzin chłopskich (ponad 11 tysięcy osób), zamieszkujących 11 miejscowości obwodu korosteńskiego.
237 gospodarstw rolnych (1233 osoby) podlegało eksmisji poza granice Ukrainy, 61 – okręgu (286 osób), 526 – rejonu (2710 osób), 24 wsie (58 osób).
872 gospodarstwa rolne (4431 osób) podlegały wywłaszczeniu i przesiedleniu w obrębie okręgów, rad wiejskich i wsi. 385 gospodarstw rolnych (2303 członków rodzin) zostało wpisanych na „listę kułacką” i podlegało wywłaszczeniu, 51 gospodarstw rolnych (257 osób) wyłączono z list do wywłaszczenia.
W raporcie sekretarza wołyńskiego okręgowego komitetu partii, Lewickiego, z 25 marca 1930 r. donoszono, że zgodnie z dyrektywą otrzymaną od GPU, planowano eksmisję 2000 osób – „kułaków i elementów kontrrewolucyjnych”. Listy kułaków podlegających aresztowaniu zostały sporządzone i sprawdzone z wyprzedzeniem. Zachowały się dokumenty dotyczące masowych eksmisji na północ w 1930 r. „elementów społecznie niebezpiecznych”, przeprowadzonych w obwodach wołyńskim i korosteńskim. Według ujawnionych danych represjonowano 2797 rodzin chłopskich. Ponad połowa z nich – na mocy dekretów korosteńskiego okręgowego oddziału GPU, 46,7% – okręgowego oddziału wołyńskiego. Wśród represjonowanych 68,3% stanowili Ukraińcy, 27,7% Polacy, 8,2% Niemcy, a resztę stanowili przedstawiciele innych narodowości.
Zgodnie z pismem instrukcyjnym KC KP(b)U z 15 maja 1930 r. „O czystce fachowców z rejonów przygranicznych” fachowców, których „działalność kontrrewolucyjna” została udokumentowana, podlegali deportacji administracyjnej przez organy Milicji Państwowej poza granice Ukrainy, a także osoby o „wybitnej przeszłości antyradzieckiej” — zajmowały wysokie stanowiska w antyradzieckich rządach i formacjach wojskowych, brały czynny udział w „działalności kontrrewolucyjnej” itp. (pierwsza kategoria).
Fachowcy z tzw. antyradziecką przeszłością i tym samym światopoglądem zostali zaliczeni do drugiej kategorii i podlegali natychmiastowemu przeniesieniu z rejonów przygranicznych do pracy wewnętrznej, w tym ci, którzy mieli bliskie lub rodzinne powiązania z Polską, Rumunią i w taki czy inny sposób je wspierali, nie wykazywali aktywności w budownictwie sowieckim itp. Z rejonów żytomierskiego i korosteńskiego, które później weszły w skład obwodu żytomierskiego, „wysiedlono” 1979 osób, w tym 864 specjalistów („profesorów”, nauczycieli, agronomów) i 1115 tzw. kułaków.
Analiza akt karnych osób represjonowanych, przechowywanych w archiwach obwodowych, pozwala wnioskować, że liczba członków rodziny, którzy zostali wysiedleni wraz z właścicielem, waha się w granicach 4-5 osób. Oznacza to, że według minimalnych szacunków liczba wysiedlonych w obwodzie żytomierskim w 1930 roku mogła być czterokrotnie wyższa i, według niepełnych danych, przekraczała 23 tysiące osób.
W miejsce tych, którzy wyjechali, przesiedlono byłych żołnierzy Armii Czerwonej, głównie tych, którzy służyli w jednostkach wojskowych stacjonujących w regionie. Przeprowadzono dla nich wykłady na temat płacy minimalnej, zorganizowano kursy dla traktorzystów, kombajnerów, majstrów i księgowych.
W ten sposób osiągnięto kilka celów. Po pierwsze, z terenów przygranicznych wysiedlono „potencjalnie niebezpieczny element”, a po drugie, na ich miejsce wprowadzono żołnierzy, społecznie zżyty kontyngent, który stanowił przypisany skład formacji wojskowych istniejących w strefie przygranicznej. Przesiedleni zakładali rodziny i przyłączali się do kołchozów. W razie potencjalnego zagrożenia można ich było zmobilizować w krótkim czasie.
Leave a Reply